ئیرەیی منداڵی بەخۆشەویستی دایکو باوک: ئەوەی گەورەکان لێی تێناگەن سەبارەت بە هەستی منداڵ
لە چاوی منداڵان, خۆشەویستی وەک ئێمەی گەورە لێی تێدەگەین بوونی نییە. ئەوەی منداڵ لە نێوان خۆی و دایک و باوکیەوە تێدەگات، لە هەستێکی بەهێزی سەرپێبوون و ئاسایش و وابەستەیی بێ مەرج زێتر نییە. بۆیە کاتێک منداڵێک دەبینێت یەکێک لە دایک و باوکی خۆشەویستی بۆ ئەوی دیکە نیشان دەدات، ئەوە بەلای ئەوەوە شتێکی سروشتی نییە. منداڵان لە مانای هاوسەرگیری تێناگەن، هەروەها نازانن خۆشەویستی دەتوانێت فراوانتر بێت و زیاتر لە کەسێک بگرێتەوە. ئەوان وەک هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر باری سۆزداری خۆیان دەیبینن.
شیکاریکردن و تیشکخستنە سەر ئەم ڕەفتارە بەهۆی کەموکوڕی کەسایەتی منداڵەکەوە نییە، بەڵکو بۆ ڕاستییەکی سادە دەگەڕێتەوە کە منداڵەکە هێشتا فێری جیاوازی لە نێوان جۆرەکانی خۆشەویستیدا نەبووە. هێشتا خۆی وەک چەقی گەردوون دەبینێت، هەستەکانی دەپرژێنێتە سەر هەموو کەسێکی نزیکی دەوروبەری. ئەگەر دایکیان سەرچاوەی نازھەڵگری و چاودێری و خەمخۆری بێت، باوکیشیان سەرچاوەی پاراستن و ئاسایشی دەروونی بێت، هەر دیمەنێک کە یەکێکیان خۆشەویستی بۆ ئەوی دیکە نیشان بدات، دڵەڕاوکێیەکی شاراوە لە ناخی منداڵەکە هەڵدەگیرسێنێت و منداڵەکە دەپرسێت: “ئایا لەم پێگەیەی ئێستام دەردەکرێم؟ ئایا خۆشەویستی ئەوان بۆ من کەم دەبێتەوە؟” ئەمە ئیرەیی هۆشیارانە نییە، بەڵکو بەرگرییەکی زگماکییە لە سەرچاوەی ئاسایشی دەروونی .
زۆرێک لە دایک و باوکان سەریان سوڕدەمێنێت کاتێک دەبینن منداڵەکەیان ناڕەحەتی خۆی دەربڕیوە لەسەر دیمەنێکی سادە، وەک باوەشکردن لە نێوان دایک و باوکیان یان ماچێکی زوو تێپەڕ. لەوانەیە ئەم ئیرەییە بە هەڵە بە ڕەفتارێکی نەشیاو بزانن کە پێویستە سنووردار بکرێت. بەڵام راستییەکە ئەوەیە کە منداڵ، لەم تەمەنە بچووکەدا، هێشتا ئاگایی لە خۆی یان بە غەریزەکانی پەرەی نەسەندووە، ھەروەھا تەنیایی خۆی و پێویستییە دەروونییەکانی خۆی نەدۆزیوەتەوە و کەشفی نەکردووە. لە ئەنجامدا خۆشەویستی وەک یەکی پێگەیشتوو لە نێوان دوو کەسدا سەیر ناکات، بەڵکو وەک خاوەندارێتییەکی تاکەکەسی کە ترسی لەدەستدانی هەیە.
لەڕووی دەروونییەوە، ئەم تەنگەژەو گرژییە سۆزدارییەی کە هەندێک لە منداڵان تووشی دەبن کاتێک رووبەڕووی دەربڕینی خۆشەویستی دەبنەوە لە نێوان دایک و باوکدا، رەگ و ریشەی لە شتێکەوە هەیە کە بە گرێی ئۆدیب (بۆ نێرەکان) و ئەلکترا (بۆ مێینەکان) ناسراوە، وەک لە شیکاری دەروونی کلاسیکدا روون دەکرێتەوە. منداڵەکە دایک و باوکی لەھەمان رەگەزدا وەک ڕکابەرێک یان رکابەرێک بۆ سۆز و خۆشەویستی بەرانبەر دەبینێت. هەرچەندە ئەم قۆناغە وردە وردە بە پێگەیشتن کۆتایی دێت، بەڵام کاریگەرییەکانی وا دەکات دایک و باوک هۆشیاری سۆزداری و شێوازێکی کردنیان هەبێت کە بەردەوام منداڵ دڵنیا بکاتەوە کە خۆشەویستن و خۆشەویستییان بۆ یەکتر لە خۆشەویستی خۆیان کەم ناکاتەوە.
ئەمەش بەو مانایە نییە کە دایک و باوک بە تەواوی هەستەکانیان بشارنەوە یان نامۆ بن بەیەکتری لە بەردەم منداڵەکە. بەڵکو ئەوەی پێویستە میانڕەوییە. منداڵ پێویستی بەوەیە یەکی تەندروست لە نێوان دایک و باوکیدا ببینێت، یەک لەسەر بنەمای ڕێزگرتن و سۆز و لێکتێگەیشتن بێت، دور لە زیادەڕەوی لە ژیانی تایبەتی نێوان ژن و مێردا. دیمەنە بەریەککەوتن و دەسبازییە زیادەڕۆییەکان (Intimacy) منداڵەکە سەرلێشێواو دەکەن، چونکە لە تێگەیشتنەکانی تێدەپەڕن و وایان لێدەکات کە پرسیار لە شوێنی خۆیان بکەن لەم نێوانیاندا. لێرە باشترە بوون و دایباب لەبەردەم منداڵەکانیاندا لە “هاوڕێ نزیکەکان” نزیکتر بێت، بەبێ ئەوەی نکۆڵی لە خۆشەویستی نێوانیان بکەن، بەڵکو بە شێوەیەکی گەرم و دڵنیا دەریببڕن.
منداڵ لەگەڵ دایک و باوکیدا، یەکی کێبڕکێ نییە، وەک ئەوەی ڕەنگە لە ساڵانی سەرەتاییدا خەیاڵی بکات، بەڵکو یەکی تەواوکەرە کە پێویستە وردە وردە فێری ببێت. منداڵان بە تێپەڕبوونی کات و لەگەڵ پەرەسەندنی هۆشیارییان، دەست دەکەن بە تێگەیشتن لەوەی کە خۆشەویستی چەندین جۆری هەیە، و مەرج نییە لە دڵی دایکیاندا تەنیا بن یان سۆز و سۆزی باوکیان قۆرخ بکەن. پاشان بینینی خۆشەویستی نێوان دایک و باوکیان دەبێتە سەرچاوەی ئاسایشی دەروونی نەک هەڕەشە.
ئەگەر بپرسین: ئایا ئەم ئیرەییە دەتوانێت ببێتە هۆی ناکۆکی یان توندوتیژی نێوان خوشک و براکان بۆ نموونە؟ وەڵامەکە زۆربەی کات نەخێرە، بە مەرجێک دایک و باوک بە دادپەروەرانە مامەڵە لەگەڵ منداڵەکانیان بکەن و وا لە هەر منداڵێک بکەن هەست بە بەها و تایبەتمەندی بکات. توندوتیژی لە خۆشەویستییەوە سەرهەڵنادات، بەڵکو لەهەستکردن بە پشتگوێخستنی منداڵ یان نەبینراوی منداڵەوە سەرهەڵدەدات. ئەگەر ژینگەیەک هەبێت کە هەر منداڵێک هەست بە خۆشەویستی و قەدرزانی بکات، ئەم جۆرە ئیرەییە رێڕەوی سروشتی خۆی دەگرێتەبەر و وردە وردە بەتێپەربووننی کات کاڵدەبێتەوەو نامێنێت.
جوانترین شت کە دایک و باوک دەتوانن پێشکەشی منداڵەکەیان بکەن ئەوەیە کە لە یەکی سۆزداری هاوسەنگدا پەروەردەی بکەن. هەستەکانیان ناشارنەوە، نمایشیشی ناکەن. نکۆڵی لە هەست و سۆزی منداڵەکانیان ناکەن، ناچنە ژێرباری زێدەڕەویکردن لەنازھەڵگرتنیان. بەڵکو وردە وردە فێریان دەکەن کە خۆشەویستی نێوان دایک و باوک و ئەوانی دیکەش بە مانای وەدەرنانی نییە. لەدڵی دایباب شوێن بۆ هەمووان هەیە. تەنها بەم شێوەیە منداڵ بە تەندروستی گەورە دەبێت و وەک کەسێکی پێگەیشتوو دەچێتە ناو یەکان، بە توانای راستەقینەی کە خۆشەویستی بکات بەبێ ترس و ئینتمای ھەبێ بەبێ ململانێ.
لە کۆتاییدا، تکایە گرنگی بە تەندروستی دەروونی منداڵەکانتان بدەن. زۆرێک لە ئاڵۆزییەکانی منداڵی دەتوانن بۆ دەیان ساڵ بەردەوام بن و کاریگەرییان لەسەر کەسایەتی و ڕەفتاری تاک لە دواتردا لە ژیانیدا هەبێت. دوودڵ مەبە لە راوێژکردن بە پسپۆڕانی دەرونزانی و پسپۆڕانی پاڵپشتی تەندروستی دەروونی. پشتگیری پیشەیی لەلایەن پسپۆڕانەوە گرنگە، ژینگەیەکی سەلامەت بۆ منداڵ و خێزانەکە دابین دەکات و کوالیتی ژیان بەرز دەکاتەوە.
هەمیشە لەبیرت بێت کە چارەسەری دەروونی بە هەمان شێوەی چارەسەری جەستەیی گرنگە و پشتگوێخستنی دەبێتە هۆی لێکەوتەی کارەساتبار. خۆپاراستن و چاودێری دەروونی پێشوەختە هەنگاوی یەکەمن بۆ کۆمەڵگەیەکی تەندروستتر و هاوسەنگتر.
* دکتۆرا لەدەرونزانی، بەرێوەبەری سەنتەری راوێژاکاری دەروونی و کۆمەڵایەتی EPU
Post Comment