ئایا کوردبوون تاوانە؟ ‘مانەوە لەنێوان ئازار و شکۆدا’

سۆران عەلی – چالاکوان

لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، ناسنامە هەمیشە سەرچاوەی شانازی بووە، بەڵام بۆ کورد، زۆرجار ئەم ناسنامەیە کراوەتە پاساوێک بۆ چەوسانەوە. کاتێک دەپرسین “ئایا کوردبوون تاوانە؟…ئێمە پرسیار لە ڕەگەزنامە ناکەین، بەڵکو پرسیار لەو عەقڵیەتە دەکەین کە جیاوازیی نەتەوەیی وەک هەڕەشە دەبینێت.

مێژوویەک لە سزادان:

بۆ چەندین دەورە، لە زۆرێک لەو جوگرافیایانەی کوردی لێ نیشتەجێیە   تەنیا قسەکردن بە زمانی دایک، پۆشینی جلی کوردی، یان تەنانەت ناونانی منداڵ بە ناوێکی کوردی وەک یاخیبوون یان “تاوان” سەیر کراوە. ئەنفال، کیمیاباران و کۆچبەرییە زۆرەملێکان هەموویان وەڵامی ئەو پرسیارە بوون کە ئایا بوونی نەتەوەیەک بە سەربەخۆیی تاوانە؟ لای ستەمکاران، بەڵێ، چونکە کورد نەیویستووە ڕەسەنایەتی خۆی لەناو ناسنامە دەستکردەکاندا بتوێنێتەوە.

کوردبوون وەک بەرگری:

ڕاستییەکە ئەوەیە کە کوردبوون هەرگیز تاوان نەبووە، بەڵکو بەربەست بووە لەبەردەم پڕۆژە ناسیۆنالیستە توندڕەوەکانی ناوچەکە. کوردبوون واتە پاراستنی کولتوورێک کە هەزاران ساڵە لەسەر ئەم خاکە هەیە. ئەگەر تاوان. بەواتای سووربوون بێت لەسەر مافە سەرەتاییەکان، ئەوا کورد بە شانازییەوە ئەو تاوانەی ئەنجام داوە.

تێڕوانینی و ویژدان:

لە ئاستی مرۆیی و یاسا نێودەوڵەتییەکاندا، هیچ نەتەوەیەک بوونی خۆی بە تاوان بۆ هەژمار ناکرێت. بەڵام بێدەنگی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و وڵاتانی جیهان بەرامبەر ئەو تاوانانەی دەکرێت بەرامبەر کورد جێگەی پرسیارە . 

کوردبوون تاوان نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی گەورەی ویژدانی مرۆڤایەتییە. مێژوو سەلماندوویەتی کە ناسنامە بە زەبروزەنگ و سێدارە و زیندان لەناو ناچێت. کوردبوون ناسنامەی مرۆڤێکی ئاشتیخوازە کە تەنیا داوای مافی ژیانێکی سەربەرزانە دەکات لەسەر خاکی خۆی 

ئەو “تاوانە”ی کە داگیرکەران باسی دەکەن، لە ڕاستیدا گەورەترین شانازیی نەتەوەیەکە کە نایەوێت لەناو بچێت.

ئایدیۆلۆژیای سڕینەوە:

لە زانستی سیاسیدا، کاتێک دەسەڵاتێکی داگیرکەر نەتەوەیەک دەچەوسێنێتەوە، هەوڵ دەدات “بوون”ی ئەو نەتەوەیە وەک تاوان وێنا بکات. ئەمە لە ڕێگەی چەند قۆناغێکەوە دەکرێت:

بە تاوانبارکردنی زمان. کاتێک زمان دەبێتە قاچاخ، قسەکردن دەبێتە بەڵگەی تاوان. 

شێواندنی مێژوو. کێبڕکێ لەسەر ڕەسەنایەتی خاک دەکرێت بۆ ئەوەی کورد وەک “نامۆ” یان “میوان” نیشان بدرێت.

بە تیرۆر ناساندنی داواکارییەکان. هەر داوایەکی مافی مەدەنی و سیاسی، وەک هەڕەشە بۆ سەر “ئاسایشی نەتەوەیی” دەوڵەتەکان پێناسە دەکرێت. 

جەستەی کورد وەک مەیدانی جەنگ:

لە ئەنفال و کیمیاباراندا، “تاوانەکە” تەنیا ئەوە بوو کە ئەو مرۆڤانە لە گوندێکی کوردستان دەژیان و بە کوردی دەدوان. لێرەدا کوردبوون لە چەمکێکی نەتەوەییەوە دەگۆڕێت بۆ باری گران کاتێک دایکێک دەبێت لە ناو جەرگەی مەرگدا منداڵەکەی بشارێتەوە تەنیا لەبەر ئەوەی ناوی کوردە. ئەمە لووتکەی ستەمە کە بوونی فیزیکی مرۆڤێک ببێتە هۆکاری لەناوبردنی. ئیرادەی مانەوە . وەڵامێک بۆ تۆمەتەکان

کورد لە وەڵامی ئەم چەوسانەوەیەدا، “کوردبوونی لە بارێکی گرانەوە گۆڕی بۆ شانازییەکی چالاک

ئەدەبیات و هونەر. بوونە ئامرازی شۆڕش. شاعیران و نووسەران نەیانهێشت زمان بمرێت.

بەرگری پێشمەرگە و تێکۆشەران سەلماندیان کە ناسنامە بە چەک و فشار ناگۆڕدرێت.

کۆچبەری  کوردی پارچەپارچەکراو لە ئەوروپا و ئەمریکا، کوردبوونیان کردە پرسێکی و نەیانهێشت وەک تاوانێکی بێدەنگ بمێنێتەوە. گۆڕینی هاوکێشەکە

ئەمڕۆ، جیهان زیاتر لە جاران تێدەگات کە کوردبوون نەک تاوان نییە، بەڵکو توخمێکی یە بۆ سەقامگیری و دیموکراسی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. پاراستنی مافی کەمینەکان و فرەیی نەتەوەیی، پێوەری شارستانیبوونی هەر وڵاتێکە. ئەو دەوڵەتەی کە کوردبوون بە تاوان دەزانێت، لە ڕاستیدا خۆی نوقمی تاوانی دژە مرۆیی بووە.

کوردبوون، تاوان نییە بەڵکو مانادانە بە ژیان لەناو جەرگەی بێدادیی مێژوودا. ئەگەر تاوانبارکردنی نەتەوەیەک بەهۆی ڕەگەزییەوە نیشانەی تاریکیی عەقڵ بێت، ئەوا بەردەوامیی کورد وەک نەتەوە، نیشانەی سەرکەوتنی ڕووناکی و ئیرادەیە بەسەر شمشێری ستەمدا.

کوردبوون گەورەترین ناسنامەی مرۆڤدۆستییە، چونکە نەتەوەیەکە کە زوڵمی چەشتووە بەڵام فێری زوڵمکردن نەبووە.