زیندانێک بە قەبارەی نیشتمان

محمد ئەمجد قادر

وەک ڕابەرێکی ئۆرکێسترا کە داوای سەمفۆنیایەکی شاد و پڕ لە ژیان دەکات، بەڵام پێشتر ژێی هەموو ئامێرەکانی پچڕاندووە و دەمی گۆرانیبێژەکانی بە پەتی ئاسنین دووریوەتەوە، تا لە کۆتاییدا تەنها دەنگی چەپڵەی خۆی لە هۆڵەکەدا ببیسترێت؛ دەسەڵاتدارانی عێراق و ش ڕێک بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ ئازادیی ڕادەربڕیندا دەکەن. کاتێک هاوڵاتییەک دەیەوێت ڕاستییەک بڵێت یان ڕۆژنامەنووسێک هەوڵدەدات گەندەڵییەک ئاشکرا بکات، یەکسەر هەست بەوە دەکات کە ڕووبەری قسەکردن ڕۆژ بە ڕۆژ تەسکتر دەبێتەوە، تا دەگاتە قەبارەی ژوورێکی تاکی زیندان. لەم وڵاتەدا، وشە بووەتە گرانترین کاڵا، و ئەو کەسەی دەیڵێت، دەبێت ئامادە بێت بە ئازادی یان بە خوێنی خۆی باجەکەی بدات.

لەم جوگرافیایەدا کە ئازادی تێیدا خنکێنراوە، بەغدا و هەولێر ئەرکی سەرکوتکردنیان لە نێوان خۆیاندا بە جوانی دابەش کردووە. لە پایتەختی عێراق، میلیشیا چەکدارەکان لە ڕۆژی ڕووناکدا ڕۆژنامەنووسان دەڕفێنن و دەبنە مۆتەکەی سەر شەقامەکان، لە کاتێکدا لە هەرێمی کوردستان، دەسەڵات هەمان ئەرک بە دادگاکان و هێزە ئەمنییە فەرمییەکان دەسپێرێت، تا بە ناوی “یاسا”وە قەڵەمەکانی وەک شێروان شێروانی و دەیان چالاکوانی تر لە شارە جیاوازەکاندا بشکێنن. ئەنجامەکە یەک شتە: خولقاندنی کەشێک کە تێیدا بێدەنگی مەرجی مانەوەیە، و هەر پرسیارێک لەسەر داهات و مافی گشتی، وەک تاوانێکی گەورەی نیشتمانی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت.

(وەک چۆن ئەنتۆنیۆ گرامشی دەڵێت: “کۆن خەریکە دەمرێت، و نوێش ناتوانێت لەدایک بێت؛ لەم بۆشاییەشدایە کە دڕندەکان دەردەکەون”) — ئەمەش هەمان ئەو قۆناغە تاریکەیە کە لە مەکسیک ڕوویدا، کاتێک دەوڵەت و کارتێلەکانی ماددە هۆشبەرەکان تێکەڵ بەیەکتر بوون و ڕووبەری گشتییان هێندە تەسک کردەوە کە کوشتن و بێسەروشوێنکردنی ڕۆژنامەنووسان بووە هەواڵی ڕۆژانەی ئاسایی، و کۆمەڵگاش لە ترسی ئەو دڕندانە، ناچار بە خۆسانسۆرکردن کرا. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، هێشتا دەیانەوێت ئەوروپا و ئەمریکا بڕوا بکەن کە ئەوان پارێزەری دیموکراسین، لە کاتێکدا لە ناوخۆدا وڵاتیان کردووەتە گەورەترین زیندانی بیروڕا.

ئەم پڵنگە کاغەزییانە، کە لەسەر شاشەکان بانگەشەی بەهێزی و سەقامگیری دەکەن، لە ڕاستیدا لە یەک لاپەڕەی ڕۆژنامەیەک یان یەک پۆستی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان هێندە دەترسن کە خەویان لێ دەزڕێت. ئەوان شارەزایەکی بێوێنەیان هەیە لە بەڕێوەبردنی تەماشاگەرییەکی مەدەنیدا؛ کۆنگرە لەسەر مافی مرۆڤ دەبەستن، بەڵام لە ژوورە تاریکەکاندا سزای پێشوەختە بۆ چالاکوانان دەبڕنەوە. ئەوان نیشتمانیان کردووەتە زەلکاوێکی ئەمنی کە تێیدا هیچ کام لە دەزگاکانی دەوڵەت بۆ پاراستنی هاوڵاتی کار ناکەن، بەڵکو هەموویان خستراونەتە خزمەت پاراستنی نهێنییە پیسەکانی نوخبەیەکی دەسەڵاتدارەوە.

ئەم دەسەڵاتە لە هۆشیاری و بوێری ئێوە دەترسێت زۆر زیاتر لەوەی ئێوە لە زیندانەکانی ئەوان بترسن. ئەگەر ئەوان لە شەرعیەتی خۆیان دڵنیابوونایە، نەیاندەویست دیوار لە دەوری وشەکانتان بکێشن و بە ترس حوکمڕانیتان بکەن، چونکە دروستکردنی ترس هەمیشە یەکەمین نیشانەی ڕووخانی ناوەکیی دیکتاتۆرەکانە. سیستمێک کە مانەوەی خۆی لەسەر شکاندنی قەڵەم و بڕینی زمانی خەڵکەکەی بونیاد بنێت، پێشتر مەرگی ئەخلاقی و سیاسیی خۆی واژۆ کردووە — و تەنها هاواری یەکگرتووی ئێوەیە کە دەتوانێت ئەم زیندانە گەورەیە بەسەر سەریاندا بڕوخێنێت!