ڕووماڵکردنی ڕاستییەکان بووەتە تاوانێک

زانیار ڕێبوار

وەک ئەوەی چاویلکەیەک لە چاوی کەسێکی کزبین دابکەنیت و پاشان لێی بدەیت لەسەر ئەوەی بۆچی ناتوانێت ڕێگاکەی ببینێت؛ هێزە ئەمنییەکانی هەرێمی ش ڕێک بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ ڕۆژنامەنووسان و چالاکواناندا دەکەن. کاتێک ڕۆژنامەنووسێک تەنها لەبەر ڕووماڵکردنی خۆپیشاندانێکی ئاشتیانەی مامۆستایان یان ڕوماڵی کێشەیەکی خزمەتگوزاری، دەڕفێنرێت، لێی دەدرێت، کەلوپەلەکانی دەشکێنرێت، و دواتر بەبێ هیچ پاساوێک یان بڕیارێکی دادگا ئازاد دەکرێت، ئەمە پرۆسەی سەروەریی یاسا نییە. ئەمە نمایشێکی ڕووتی هێزە تاریکییەکانە بۆ سەلماندنی ئەوەی کە یاسا لەم نیشتمانەدا تەنها پارچە کاغەزێکە کە بەپێی ئارەزووی دەزگا هەواڵگرییە حیزبییەکان دەدڕێنرێت یان بەکاردەهێنرێت.

لەم دواییانەدا، دۆسیەکانی دەستگیرکردن و ئەشکەنجەدانی ڕۆژنامەنووسان گەیشتووەتە ئاستێکی هێندە قێزەون کە ئیتر هیچ پێویستییەکیان بە دروستکردنی پاساوی یاساییش نەماوە. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، هێزە ئەمنییەکان شەوانە بەبێ فەرمانی گرتن هەڵدەکوتنە سەر ماڵی چالاکوانان و لە پێش چاوی خێزانەکانیانەوە پەلاماریان دەدەن، پاشان دەیانبەنە خانە تاکەکەسییە پیسەکان و لەوێش مۆبایل و داتاکانیان دەسڕنەوە. ئەم ڕفاندنە سیاسییە و ئەم تۆقاندنە دەروونییە، ئامانجی لێکۆڵینەوە نییە لە تاوانێک؛ ئامانجەکەی تێکشکاندنی کەرامەتی قەڵەمە و ناردنی پەیامێکە بۆ هەموو کۆمەڵگە کە: “ئەگەر سەیری دزییەکانمان بکەن، چاوتان دەردەهێنین.” کاتێک ڕۆژنامەنووسێک دوای چەند کاتژمێرێک یان چەند ڕۆژێک لە ئەشکەنجەدان بێ هیچ ڕوونکردنەوەیەک فڕێ دەدرێتە دەرەوەی زیندان، ئەوە دادگای کارتۆنی و دەسەڵات پێی دەڵێن: “ئێمە ئەوەندە بەهێزین کە تەنانەت پێویستمان بە پاساویش نییە بۆ سزادانت”.

(وەک چۆن پیێر-جۆزێف پرۆدۆن دەڵێت: “حوکمڕانیکردن واتە چاودێریکردن، پشکنین، سیخوڕیکردن و ئاراستەکردن لەلایەن کەسانێکەوە کە نە مافی ئەوەیان هەیە، نە زانیاری و نە ڕەوشتیش.”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو سیاسەتە وێرانکەرەیە کە لە میسڕی سەردەمی کارتێلەکاندا پەیڕەوی دەکرا، کاتێک ڕۆژنامەنووسان لە کاتی ڕووماڵکردنی ناڕەزایەتییەکاندا دەڕفێنران و دوای لێدانێکی زۆر فڕێ دەدرانە سەر شەقامەکان، تەنها بۆ ئەوەی ببنە نموونەی ترس بۆ ئەوانی تر. بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان ئەم فۆڕمەیان بردۆتە قۆناغێکی نوێوە؛ ئەوان نەک تەنها لە ڕۆژنامەنووسەکە دەدەن، بەڵکو ئامێرەکانیشی دەبەن و یادەوەرییە دیجیتاڵییەکانی دەسڕنەوە، چونکە ئەوان تەنها لە جەستەی مرۆڤەکان ناترسن، بەڵکو لەو وێنە و بەڵگانەش دەترسن کە گەندەڵییەکان و سزادانی بەکۆمەڵی خەڵک ئاشکرا دەکەن.

ئەی ئەو پەیامنێرانەی کە قۆڵتان دەشکێنرێت تەنها لەبەر ئەوەی مایکرۆفۆنێکتان بەدەستەوەیە، و ئەی ئەو هاوڵاتییانەی کە دەبینن چۆن شاشەکان لە ڕاستی بەتاڵ دەکرێنەوە… ئەم دەسەڵاتە لەو ساتە دەترسێت کە ئێوە لەبەرامبەر ئەم وێرانکارییەدا کۆڵ نەدەن! ئەگەر ئەوان لە بوونی ڕاستییەکان نەترسنایە، ڕێگەیان نەدەگرت لەوەی جیهان ئازارەکانی شەقام ببینێت. ئەو دەسەڵاتەی کە بە لێدانی بێ هۆکار و زیندانیی بێ بەڵگە وەڵامی پرسیارەکان دەداتەوە، دەسەڵاتێکە کە لە ڕووی ئەخلاقی و سیاسییەوە ئیفلاسی هێناوە — و تەنها پێداگریی ئێوە لەسەر گواستنەوەی ڕاستییەکان دەتوانێت ئەم دیوارەی ترس بشکێنێت!