حکومەتێک بووەتە پاسەوانی بەرژەوەندییەکی بچووک

ئاری زائد محمد

وەک کۆشکێکی گەورە کە لە دەرگای یەکەیەوە تابلۆیەکی زەبەلاح هەڵواسراوە و لێی نووسراوە “ماڵی هەمووان”، بەڵام کاتێک هاوڵاتییەک دەچێتە ژوورەوە دەبینێت هۆڵەکان بە دیواری کۆنکرێتی لێک جیاکراونەتەوە و هەر ژوورێک خاوەنێکی چەکداری هەیە کە ڕێگە نادات یاسای ژوورەکەی تر بێتە ناوەوەی؛ حکومەتی هەرێمی ش ڕێک بەمجۆرە نوێنەرایەتی خەڵکەکەی دەکات. کاتێک هاوڵاتییەک لە دهۆکەوە یان لە هەڵەبجەوە سەیری شاشەی تەلەفزیۆن دەکات و دەبینێت وەزیرێک یان سەرۆکێک بە ناوی “حکومەتی هەرێم”ەوە قسە دەکات و بڕیار دەردەکات، هەمووان لە ناخی خۆیاندا خەندەیەکی تاڵ دەکەن، چونکە دەزانن ئەم قسەکەرە فەرمییە، تەنانەت ناتوانێت یەک فەرمانی ئیداری بۆ بازگەی شارەکەی تەنیشتی خۆی دەربکات و جێبەجێی بکات. ئەمە حکومەت نییە، ئەمە بووکەشوشەیەکە کە هەر حیزبێک بە ئارەزووی خۆی قسەی پێ دەکات.

ئەم دەسەڵاتە سنووردارە، وایکردووە کە حکومەت تەنها لەو کاتانەدا بوونی هەبێت کە دەیەوێت گیرفانی خەڵکی هەژار خاڵی بکاتەوە، بەڵام کاتێک کاتی لێپرسینەوە و سەروەریی یاسا دێت، دەبێتە دوکەڵ و دیار نامێنێت.

(وەک چۆن سۆلۆنی ئەتینا لە مێژوودا دەڵێت: “یاساکان وەک تەونی جاڵجاڵۆکە وان؛ بێهێزەکان دەگرن، بەڵام بەهێزەکان دەیپسێنن و پێیدا تێدەپەڕن”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو واقیعەیە کە لە کۆڵۆمبیای ساڵانی نەوەدەکاندا ڕوویدا، کاتێک حکومەت لە نەتەوە یەکگرتووەکان خاوەنی کورسی و شەرعیەتی نێودەوڵەتی بوو، بەڵام لە ناوخۆی وڵاتدا نەیدەتوانی بچێتە ناو نیوەی شارەکانەوە، چونکە کارتێلەکان و هێزە چەکدارەکان دەسەڵاتی ڕاستەقینەیان بەدەستەوە بوو و حکومەتیش تەنها قسەکەرێکی بێ دەسەڵات بوو. بەڵام لە ش، حکومەت لە دەرەوە خۆی وەک قەوارەیەکی یەکگرتوو دەناسێنێت، لە کاتێکدا لە ناوخۆدا نەتوانراوە ببێتە مەرجەعی ڕاستەقینەی هیچ بڕیارێک کە بەرژەوەندی حیزبێکی تێدا نەبێت.

ئەم دەسەڵاتدارانە، لەبری شەرمەزاری و داننان بە شکستی حوکمڕانییاندا، ڕۆژانە خەریکی تەماشاگەری مەدەنین؛ لەسەر شاشەکان نمایشی دەوڵەتداری دەکەن، پرۆژە دەکەنەوە و دروشمی نیشتمانی دەڵێنەوە، بەڵام کاتێک دێنە ناو پرۆسەی بڕیاردانەوە، وەک منداڵە لوسکەکانی سیاسەت مامەڵە دەکەن، کە وڵاتیان وەک یارییەکی کەسیی خۆیان قۆرخ کردووە و بەرپرسیارێتی شکستەکانیش فڕێ دەدەنە ئەستۆی یەکتر. حکومەتێک کە دەتوانێت سزای دارایی بەسەر دوکاندارێکی بچووکدا بسەپێنێت، بەڵام ناتوانێت لێپرسینەوە لە قاچاخچییەکی سەر سنوور یان بکوژێکی داڵدەدراو بکات، تەنها وەهمێکی ئیدارییە و هیچی تر.

ئەی خانەنشینان و دایکانی ماندووی ئەم نیشتمانە، کە تەمەنی خۆتان و خوێنی ڕۆڵەکانتان بۆ دروستکردنی ئەم قەوارەیە بەخشی و ئێستا لە سایەیدا وەک بێگانە سەیر دەکرێن؛ ئەم حیزبانە لە پرسیار و بێزاریی ئێوە دەترسن. ئەگەر ئەوان لە هێز و شەرعیەتی خۆیان دڵنیابوونایە، نەیاندەویست بە زەبری هێزی ئەمنی و تۆقاندن، دەسەڵاتە نیوەناچڵەکەیان بەسەر کۆمەڵگادا بسەپێنن و دەنگە جیاوازەکان خفه بکەن. دەسەڵاتێک کە نەتوانێت بە یەک دەنگ قسە بۆ هەموو گەلەکەی بکات و پارێزەری مافی هەمووان بێت، شایەنی ئەوە نییە گەل گوێی لێ بگرێت — و تەنها هەستانەوەی ئێوەیە کە دەتوانێت کۆتایی بەم شانۆگەرییە قێزەونە بهێنێت!