نێردەی تایبەتی ئەمریکا و سەروەریی عێراق

ئەمڕۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا باڵیۆزی لە عێراق نییە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەمریکا عێراق وەک وڵاتێکی تەواو خاوەن سەروەری ناناسێت، بۆیە نێردەی تایبەتی بۆ دیاری کراوە.

نێردەی تایبەتی ئەمریکا لە عێراق وەک نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان بەرپرسێکی نێودەوڵەتی نییە. بەڵکو نوێنەرەکە دیپلۆماتکارێک یان نوێنەری سەرۆکایەتییە کە لەلایەن سەرۆکی ئەمریکاوە بۆ پێشخستنی ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە عێراقدا دەستنیشان دەکرێت. لە مانگی حوزەیرانی 2026ەوە ئەو ڕۆڵە لەلایەن بەڕێز تۆم باراکەوە بەڕێوەدەبرێت کە ڕاستەوخۆ لەلایەن سەرۆک دۆناڵد ترەمپەوە دەستنیشانکرا.

ئەو پۆستەی کە بە شێوەیەکی باوە “نێردەی تایبەت بۆ عێراق” ناودەبرێت، نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان (SRSG) بوو بۆ عێراق، کە سەرۆکایەتی نوێنەرایەتی هاوکاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق (یونامی)ی دەکرد. هەرچەندە عێراق داوای داخستنی نوێنەرایەتییەکەی کرد و ئەرکەکەی لە 31ی کانوونی دووەمی 2025 بە فەرمی کۆتایی هات، بەڵام تێگەیشتن لە ڕۆڵی نێردراوەکە هێشتا گرنگە چونکە ئەوە نیشان دەدات کە چۆن نوێنەرایەتییە نێودەوڵەتییەکانی هاوکاری لەگەڵ سەروەری دەوڵەت کارلێک دەکەن. بڕیارنامەی 2732 (2024) کە قۆناغی کۆتایی کارەکانی یونامی پێش داخستنی دامەزراند، بە ئاشکرا سەربەخۆیی و سەروەری ویەکگرتوویی و یەکپارچەیی خاکی عێراقی دووپاتکردەوە.

یاساکانی بەڕێوەبردنی نێردراوی تایبەتی ئەمریکا

بە پێچەوانەی باڵیۆزەکان کە دەسەڵاتەکانیان بە یاسای دیپلۆماسی و ڕێوشوێنەکانی پەسەندکردنی ئەنجومەنی پیران دیاری دەکرێت، نێردراوی تایبەت بە شێوەیەکی گشتی بۆ ئەنجامدانی ئەرکی سەرۆکایەتی دیاریکراو دادەنرێت. دەسەڵاتیان لە سەرۆکی ئەمەریکا و وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە دێت نەک لە یاسای عێراقەوە.

لە پراکتیکدا، نێردراوی تایبەتی ئەمریکا بۆ عێراق دەتوانێت:

• نوێنەرایەتی سەرۆک لە گفتوگۆکان لەگەڵ سەرکردەکانی عێراق.

• هەماهەنگی دەستپێشخەرییە دیپلۆماسی وئەمنی وئابوورییەکانی ئەمریکا.

• راستەوخۆ ڕاپۆرت بۆ کۆشکی سپی و وەزارەتی دەرەوە بنێرن.

• دانوستان یان ئاسانکاری بۆ رێککەوتن لەسەر بابەتەکانی وەک هاوکاری ئەمنی، وزە، سەقامگیری ناوچەکە ودژە تیرۆر.

• ڕاگەیاندنی سیاسەتی پەسەندی ئەمریکا بە ئەکتەرە سیاسییەکانی عێراق.

لەگەڵ ئەوەشدا، نێردراوەکە ناتوانێت:

• دەرکردنی یاساکانی عێراق.

• ئاڕاستەکردنی دامەزراوەکانی حکومەتی عێراق.

• فەرماندەیی هێزە سەربازییەکانی عێراق.

• هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکانی حکومەتی هەڵبژێردراوی عێراق.

• جێبەجێکردنی دەسەڵاتی سەروەری لەناو عێراقدا.

لە ڕووی یاساییەوە دەسەڵاتەکانی نێردراو لەو شوێنە دەوەستێت کە سەروەری عێراق دەست پێدەکات.

مشتومڕی ئەوەی کە نێردراوەکە پشتگیری سەروەری دەکات

لایەنگرانی دەڵێن نێردراوەکانی ئەمەریکا یارمەتی عێراق دەدەن لەڕێی:

• ئاسانکاری هاوکاری ئەمنی دژ بە گروپە توندڕەوەکان.

• هاندانی وەبەرهێنانی بیانی.

• پشتگیری چاکسازی ئابووری.

• یارمەتیدانی تێکەڵکردنی عێراق لە دیپلۆماسی ناوچەیی ونێودەوڵەتیدا.

لەم ڕوانگەیەوە، هاوکاری لەگەڵ نێردراوی ئەمریکا ڕاهێنانێکی خۆبەخشانەی سەروەری عێراقە نەک سنووردارکردن.

مشتومڕی ئەوەی کە نێردراوەکە تەحەدای سەروەری دەکات

ڕەخنەگران دەڵێن:

• نێردراوەکانی ئەمریکا دەتوانن کاریگەرییەکی نەگونجاو لەسەر سیاسەتی عێراق هەبێت.

• فشاری گشتی لە واشنتۆنەوە لەوانەیە کاریگەری لەسەر بڕیارە سیاسییە ناوخۆییەکان هەبێت.

• پشت بەستن بە ئاسایشی دەرەکی یان پاڵپشتی ئابووری دەتوانێت سەربەخۆیی سیاسەت کەم بکاتەوە.

ئەم ڕەخنەگرانە زۆرجار دەڵێن کە سەروەری نەک تەنها پێویستی بە سەربەخۆیی یاسایی هەیە بەڵکو ئازادی لە فشاری سیاسی دەرەکیش دەوێت.

ئەنجام

نێردەی تایبەتی ئەمریکا لە عێراق هیچ دەسەڵاتێکی دەستوری و یاسایی بەسەر عێراقدا نییە و ناتوانێت وڵاتەکە بەڕێوەببات. بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان، عێراق وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری دەمێنێتەوە کە کۆنترۆڵی تەواوەتی بەسەر خاک و دامەزراوەکانیدا هەیە.

مشتومڕی ڕاستەقینە بە کاریگەرییەوە هەیە نەک دەسەڵات: ئایا چالاکییەکانی نێردە دیپلۆماسییەکی ئاسایی لە نێوان هاوبەشەکاندا پێکدەهێنن یان فشار دروست دەکەن کە توانای عێراق سنووردار دەکات بۆ هەڵبژاردنی سیاسی تەواو سەربەخۆ. زۆرجار وەڵامەکە پەیوەستە بە تێڕوانینی فراوانتری مرۆڤەوە کە چۆن دەسەڵات لە یە نێودەوڵەتییەکاندا کاردەکات. پرسیارە گەورەکە ئەوەیە ئایا عێراق دەتوانێت ئەو نێردە تایبەتە ڕەت بکاتەوە ولەبری ئەوە وەک وڵاتێکی خاوەن سەروەر داوای باڵیۆزی هەمیشەیی بکات؟

– شرۆڤەکاری سیاسی وئابووری