ئاڵۆزییەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان و مەترسیی هێزە چەکدارەکان

ئاڵۆزییەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان و مەترسیی هێزە چەکدارەکان

جار بینراوە: (1)

هەژیر نەوزاد ئەبوبەکر

عێراق و هەرێمی کوردستان لە قۆناغێکی هەستیار و ئاڵۆزی سیاسی، ئەمنی و ئابووریدا تێدەپەڕن. لاوازیی دامەزراوەکانی دەوڵەت، ناکۆکییە سیاسییەکان، دەستێوەردانی دەرەکی و بوونی هێزە چەکدارەکان، مەترسییەکی جدییان بۆ سەقامگیریی وڵات دروست کردووە.
کێشەی ئەوەیە کە دەسەڵاتی چەک و بڕیاری جەنگ و ئاشتی دەبێت لە دەستی دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتدا بێت، نەک لە دەستی گرووپە چەکدارە سەربەخۆکان.
یەکەم: هۆکارەکانی ئاڵۆزیی عێراق
١. بوونی هێزە چەکدارەکان کە هەندێکیان لە هەندێک بڕیاری سەربازی و سیاسی بە شێوەیەکی سەربەخۆ هەڵسوکەوت دەکەن.
٢. دەستێوەردانی دەرەکی و کاریگەریی وڵاتانی ناوچەکە لەسەر بڕیارەکانی عێراق.
٣. لاوازیی حکومەت لە کۆنترۆڵکردنی هەموو هێزە چەکدارەکان.
٤. ناکۆکییە سیاسی و ئابوورییەکانی نێوان بەغدا و هەولێر، بە تایبەتی لەسەر نەوت، بودجە و مووچە.
٥. کەمیی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوە حکومییەکان و سیستەمی دادوەری.
دووەم: حەشدی شەعبی و مەترسیی هێزە چەکدارەکان
حەشدی شەعبی لە ساڵی ٢٠١٤دا لە کاتی شەڕ دژی داعش پێکهات و دواتر لە چوارچێوەی یاسایی عێراقدا ناسێنرا.
بەڵام پێویستە جیاوازی لە نێوان دامەزراوەی حەشدی شەعبی و گرووپە جیاوازە پێکهێنەرەکانی بکرێت؛ چونکە هەموو گرووپەکان یەک ئاراستە و یەک ڕەفتاریان نییە.
مەترسییە یەکان بریتین لە:
بوونی چەک لە دەرەوەی کۆنترۆڵی کاریگەریی دەوڵەت.
بەکارهێنانی هێزی چەکدار بۆ فشارخستنە سەر حکومەت.
مەترسیی پێکدادانی ناوخۆیی.
بەکارهێنانی خاکی عێراق بۆ ملمﻻنێی نێوان هێزە دەرەکییەکان.
لاوازبوونی یاسا و سەروەریی دەوڵەت.
سێیەم: کتائبی حیزبوڵڵا و کاریگەرییەکانی
کتائبی حیزبوڵڵا یەکێکە لە گرووپە چەکدارەکانی عێراق کە ی بە ئێرانەوە هەیە و لە چوارچێوەی حەشدی شەعبیدا شوێنی هەیە.
بوونی گرووپە چەکدارەکان کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ هەڵسوکەوت دەکەن، پرسیاری گرنگ لەبارەی دەسەڵاتی حکومەت و سەروەریی عێراق دروست دەکات.
هیچ گرووپێکی چەکدار نابێت لە سەرووی یاسا بێت. هەر هەڕەشە یان هێرشێک بەرامبەر هاووڵاتیان و دامەزراوە فەرمییەکان دەبێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ لێکۆڵینەوەی لەبارەوە بکرێت.
چوارەم: مەترسییەکان بۆ هەرێمی کوردستان
هەرێمی کوردستان بەهۆی شوێنی جوگرافی و بارودۆخی سیاسی و ئەمنیی ناوچەکە، بەردەوام ڕووبەڕووی مەترسییە ەکان دەبێتەوە.
هێرشەکانی درۆن و مووشەک، بە تایبەتی ئەوانەی دەکەونە سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان و ژێرخانی ئابووری، ژیانی هاووڵاتیان دەخەنە مەترسییەوە.
گرنگترین مەترسییەکان:
١. هێرشکردنە سەر ناوچەکانی هەرێمی کوردستان.
٢. مەترسیدارکردنی ژیانی هاووڵاتیان و هێزە ئەمنییەکان.
٣. زیانگەیاندن بە دامەزراوەکانی نەوت و گاز و ژێرخانی ئابووری.
٤. تێکدانی سەقامگیریی سیاسی و ئابووریی هەرێم.
٥. گۆڕینی خاکی کوردستان بۆ مەیدانی ملمﻻنێی هێزە دەرەکییەکان.
پێنجەم: بەرپرسیارییەکان
بەرپرسیارییەکان دەبێت بە پێی کردار و بەڵگە دیاری بکرێن.
گرووپە چەکدارەکان: هەر گرووپێک کە بەبێ ڕەزامەندیی دەوڵەت هێرش ئەنجام بدات یان هاووڵاتیان بخاتە مەترسییەوە، دەبێت لەبەردەم یاسادا بەرپرسیار بکرێت.
حکومەتی عێراق: بەرپرسیاریی پاراستنی سەروەریی وڵات و ژیانی هاووڵاتیان لە ئەستۆی حکومەتە.
لایەنە سیاسییەکان: نابێت بەرژەوەندیی حزبی ببێتە هۆی چاوپۆشیکردن لە هەڕەشەی هێزە چەکدارەکان.
لایەنە دەرەکییەکان: هەر بەڵگەیەک لەبارەی پشتیوانیی هێزە دەرەکییەکان بۆ هێرش لە خاکی عێراق، دەبێت بە شێوەیەکی یاسایی و سەربەخۆ لێکۆڵینەوەی لەبارەوە بکرێت.
شەشەم: چارەسەر و داواکارییەکان
بۆ پاراستنی عێراق و هەرێمی کوردستان، پێویستە ئەم هەنگاوانە بن:
١. کۆتاییهێنان بە چەکی نایاسایی و گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی چەک بۆ دەستی دەوڵەت.
٢. لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ لە هەموو هێرشەکانی سەر هەرێمی کوردستان.
٣. دادگاییکردنی هەر کەس و گرووپێک کە بەڵگەی بەشداری لە تاواندا لەسەری هەبێت.
٤. پاراستنی هاووڵاتیان و دامەزراوە ئابوورییەکان.
٥. ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکی عێراق و کوردستان بۆ جەنگی هێزە دەرەکییەکان.
٦. یەکخستنی هێزە ئەمنییەکان لە چوارچێوەی دامەزراوەیەکی یاسایی و پیشەییدا.
٧. داواکردن لە نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانی لە سەقامگیریی عێراق و کوردستان.
حەوتەم: پەیام بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی
داوا لە ئەمریکا، بەریتانیا، یەکێتیی ئەورووپا و نەتەوە یەکگرتووەکان دەکەین کە بە جدی بەدواداچوونی بارودۆخی عێراق و هەرێمی کوردستان بکەن.
گەلی کورد مافی ئەوەی هەیە لە ئاسایش و ئارامی و ئازادیدا بژی. نابێت کوردستان ببێتە مەیدانی ملمﻻنێی هێزە دەرەکییەکان و گرووپە چەکدارەکان.
پێویستە هەموو هێرشەکان بە بەڵگە و لێکۆڵینەوەی دادوەری هەڵبسەنگێندرێن و بەرپرسانی تاوانەکان بخرێنە بەردەم دادگا.

کۆتایی: عێراق دەوڵەتێکی یاسایی دەوێت، نەک دەوڵەتێکی چەند دەسەڵات
ئەوەی لە عێراق و هەرێمی کوردستان ڕوودەدات، تەنها کێشەیەکی سیاسی نییە؛ بەڵکو ی بە داهاتووی دەوڵەت، سەروەریی نیشتمانی، ئاسایشی هاووڵاتیان و مافی گەلانەوە هەیە.
هیچ گرووپێکی چەکدار، بە هەر ناو و ئایدیۆلۆژیایەکەوە، نابێت لە سەرووی یاسا بێت. هیچ حزبێک نابێت ژیانی هاووڵاتیان بکاتە قوربانیی بەرژەوەندییەکانی خۆی.
ئێمە داوای جەنگ ناکەین؛ داوای ئاشتییەکی بەهێز و دادپەروەرانە دەکەین، ئاشتییەک کە لەسەر بنەمای یاسا، مافی مرۆڤ و سەروەریی دەوڵەت دامەزرابێت.
کوردستان نابێت ببێتە مەیدانی جەنگی هیچ لایەنێک، و گەلی کورد نابێت نرخی ملمﻻنێی هێزەکان بدات