هاوڵاتییان باجی بەغدا و هەولێر دەدەن

ابراهیم احمەد محمد

کاتێک فەرمانبەرێکی کەرتی گشتی لە سلێمانی یان هەولێر لەبەردەم دەرگای داخراوی بانکێکدا بە نائومێدییەوە چاوەڕێی وەرگرتنی مووچە فەوتاوەکەی دەکات، تەنها گوێبیستی دوو ڕاگەیەندراوی دژبەیەک دەبێت کە بە ڕستەی پڕ بریقە , دەستووری ڕازێنراونەتەوە

 بەغدا باسی ڕادەستنەکردنی داهاتی نەوتی و نا-نەوتی دەکات، و هەولێریش باسی پێشێلکردنی مافە دەستوورییەکان و نەبوونی شایستە داراییەکان دەکات؛ لە ڕووی داراییەوە، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کانوونی دووەمی ۲۰۲٦دا ڕایگەیاند کە لە ماوەی ساڵانی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲٥ تەنها نزیکەی ۲٤.۳ تریلیۆن دیناری لە بەغداوە پێگەیشتووە، لە کاتێکدا شایستە داراییەکانی خۆی بە ٥۸.۳ تریلیۆن دینار خەمڵاندووە کە بێگومان ئەم ئامارانە گێڕانەوەی ڕەسمیی ئیدارەی هەرێمن و دەبێت وەک پێگەی دانوستانکاری لایەنێک ببینرێن، نەک وەک هاوسەنگییەکی دارایی یەکلاکراوەی بێلایەن—کەچی لە ڕوانگەی منەوە، بێزارکەرترین و تەنزئامێزترین بەشی ئەم ململانێیە ئەوەیە کە هەردوو حکومەت دەتوانن بە شێوەیەکی بێبڕانەوە بەڵگەی یاسایی و دارایی بێننەوە تا بسەلمێنن کە لایەنەکەی تر بەرپرسیارە لە قەیرانەکە، لە کاتێکدا هاوڵاتیی ئاسایی دەبێت هەموو مانگێک کرێی خانوو، فاتۆرەی کارەبا، و خەرجیی بژێویی خێزانەکەی لە کاتی خۆیدا بە بێ هیچ دواکەوتنێک بدات، چونکە بەغدا وەک دەسەڵاتی فیدراڵی بەرپرسیارێتیی ڕەلاقەی بەرامبەر هاوڵاتییانی هەرێم هەیە، و لە بەرامبەردا حکومەتی هەرێمیش بەرپرسیارێتییەکی کۆنکرێتیی لەسەرە بۆ پێشکەشکردنی ژمێریارییەکی ڕوون و شەفافی داهاتە ناوخۆییەکانی. ئەم بێسەروبەرییەی دانوستانانە بازاڕەکانی ئیفلیج کردووە، کەرتی تایبەتی تووشی نادیاری کردووە و توانای خێزانەکانی بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانە تێکداوە؛ بۆیە کاتێک بەڵێنەکان بەراورد دەکەین بە دەرئەنجامە پێوراوەکان، نەک بەرواری دیاریکراوی دابەشکردنی مووچە دەبینین، نەک دەستەی چاودێریی بێلایەن، و نەک پرۆژەیەکی تەواوکراو لە سەر زەوی بەدی دەکەین. لێرەدا پرسیارە جەوهەرییەکان ڕووی تەمبێکارانە لە هەردوولا دەکەن: چی میکانیزمێکی سەربەخۆ هەیە تا ئامارە داراییەکانی هەردوولا پشتڕاست بکاتەوە؟ بۆچی ڕێککەوتنە سیاسییەکان ناتوانن مووچە لە ململانێکان جیا بڕکەنەوە؟ و کێ بەرپرسیارە کاتێک دانوستانەکان شکست دەهێنن؟

لە کۆتاییدا، پێویستە سیستەمێکی دارایی شەفاف و دەستەیەکی چاودێریی سەربەخۆ بێنە ئاراوە تا ڕێگە نەدەن هیچ کام لە هەردوو حکومەت ئاسایشی دارایی و مووچەی هاوڵاتییان وەک ئامرازی گوشاری سیاسی بەکاربهێنن، چونکە ڕێگەدان بە بەردەوامیی ئەم یارییە سیاسییە تەنها ڕەوایەتیی هەردوو دەسەڵات لەبەردەم جەماوەردا بە تەواوەتی لەناو دەبات!