ئئیکۆفاشیزم و تێکدانی ژینگە لە کوردستانی عێراق

سەربازێکی تورکیا لە چیاکانی عێراق لەبەردەم هەزاران درەختی بڕاو وەستاوە و پەیامێک دەگەیەنێت کە ڕەنگدانەوەی گێکی ئاهەنگگێڕانەی سەرکەوتنە، کە تێیدا سەرکەوتنی سەربازی لەسەر حیسابی ژینگە ئاهەنگ دەگێڕێت و شاگەشکەیە . ئەو ڕایدەگەیەنێت، “ئەگەر سەرکەوتنەکەمان ئازارتان بدات، کەواتە ئێمە لەسەر ڕێگای ڕاستەکەین”.

ئەم لێدوانە پرسیاری جددی لەسەر میلیتاریزم و ناسیۆنالیزمی پاوانخوازانە و لەناوبردنی ژینگە لە عێراقدا دەوروژێنێت. کاتێک لەناوبردنی دارستان و ئیکۆسیستەمەکان دەبێتە هێمای سەرکەوتنی سەربازی، ئیتر زیانەکانی ژینگە تەنها دەرئەنجامی ململانێ نین؛ هەروەها دەتوانێت ببێتە ئامرازی هەژموونی سیاسی و تۆقاندن.

دەیان ساڵە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی تورکیا لە عێراق کاریگەرییان لەسەر پێکهاتەکانی شاخ و دارستان و زەوییە کشتوکاڵییەکان و سەرچاوە ئاوییە گرنگەکان هەبووە، بەتایبەتی لە ناوچە سنوورییەکانی پارێزگای دهۆک و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان.

تورکیا تۆڕێکی بەرفراوانی بنکە و بنکە سەربازییەکانی لە سەرانسەری ناوچەکەدا دامەزراندووە و ڕاپۆرتەکان ئاماژە بە بوونی نزیکەی ١٣٧ شوێنی سەربازی دەکەن. فراوانبوونی ژێرخانی سەربازی، لەگەڵ ئۆپەراسیۆنەکانی سنوور بەزاندن، بەشداری کردووە لە دارستانبڕین، ئاگرکەوتنەوەی کێوییەکان، لەناوبردنی زەوییە کشتوکاڵییەکان، ئاوارەبوون و سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵگە ناوخۆییەکان بە سەرچاوە سروشتییەکانیان.

ئەم کاریگەریانە تەنها لە لەناوبردنی فیزیکی ڕاستەوخۆدا سنووردار نین. تێکچوونی دارستانەکان، تێکچوونی بژێوی کشتوکاڵی، زیانگەیاندن بە سەرچاوە ئاوییەکان و سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە زەوییە باوباپیرانەکان، هەموو ئەمانە بناغە ئیکۆلۆژییەکانی ژیانی گوندنشینەکان لە عێراقدا تێکدەدەن. ئەم پراکتیزانە نیگەرانی جددی لەبارەی لەناوبردنی ژینگە و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و دەرئەنجامە درێژخایەنەکانی سەربازیکردن دەوروژێنن. هەروەها پێویستیان بە لێکۆڵینەوە لە پرسەکە هەیە لە چاویلکەی “ئیکۆساید”ەوە، چەمکێک کە زیاتر بۆ وەسفکردنی لەناوبردنی ژینگەیی توند و بەربڵاو بەکاردەهێنرێت.

لەناوبردنی بە ئەنقەستی ئیکۆسیستەمەکان – وەک ئامرازێک بۆ مومارەسەی دەسەڵاتی سیاسی و سەربازی – دەتوانرێت لە ڕوانگەی “ئیکۆفاشیزم”یشەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت. لە کاتێکدا ئەم دەستەواژەیە بە شێوەیەکی نەریتی ئاماژەیە بۆ ئایدۆلۆژیای تاکڕەو و( بە شێوەیەکی هەلاوێردوو- ئەکسێپشناڵ بەکارم هێناوە) کە نیگەرانییەکانی ژینگە لەگەڵ ناسیۆنالیزمی توندڕەودا تێکەڵ دەکەن، بەڵام بەکارهێنانی لەم چوارچێوەیەدا پێویستی بە جیاکارییەکی ورد هەیە. لەناوبردنی ژینگە کە بەهۆی سیاسەتە سەربازییەکانەوە دروست دەبێت، کە ئەمە بۆ خۆی بەس نییە بۆ ئەوەی ئایدۆلۆژیایەک وەک “ئیکۆفاشیزم” تایبەتمەند بکات، بۆیە دوژمن پێویستی بە تێکەڵکردنی زیانەکانی ژینگەیە لەگەڵ کۆنترۆڵی تاکڕەوانە و سەرکوتکردنی کۆمەڵگا ناوخۆییەکان و هەروەها وێناکردنی دانیشتوانی وەک بەربەست لەلایەن هێزی سەرکوتکارەوە. بۆیە ئەم زاراوەیە پرسیارێک لەبارەی نێوان توندوتیژی ژینگەیی و ناسیۆنالیزمی دروست دەکات.

لە عێراقدا ناتوانرێت لێکەوتە ژینگەییەکانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە چوارچێوەی کۆمەڵایەتی-سیاسی خۆیان جیابکرێنەوە. دارستانبڕین، سووتاندنی زەوییە کشتوکاڵییەکان، تێکدانی بژێوی گوندنشینەکان و ئاوارەبوونی کۆمەڵگاکان هەموویان فشارێکی زیاتر لەسەر ئیکۆسیستەمێکی شاخاوی لە ئێستاوە ناسک دروست دەکەن. لە هەمان کاتدا ناڕەزایەتی و بەرخۆدانی ناوخۆیی لە دژی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و زیانەکانی ژینگە، بووەتە بەشێک لە ململانێیەکی فراوانتر لەسەر زەوی و بژێوی و مافی ژیانی کۆمەڵگاکان بۆ ئەوەی بە سەلامەتی لەسەر زەوییە باوباپیرانەکانیان بژین.

کاتێک لەناوبردنی سروشت وەک پێوەرێک بۆ سەرکەوتن وێنا دەکرێت، خودی ژینگە دەبێتە قوربانی میلیتاریزم. دارستانەکانی عێراق تەنیا زەوییەکی ستراتیژی نین؛ ئەوان ئیکۆسیستەمی زیندوون، سەرچاوەی بژێوی ژیانن، کۆگای ی زیندوو و بەشێکی دانەبڕاون لە ناسنامەی کولتووری ئەو کۆمەڵگایانەی کە تێیدا نیشتەجێن. بۆیە لەناوبردنی پێویستی بە لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆ و لێپرسینەوە لە ژینگە و داننان بە مافی کۆمەڵگا زیانلێکەوتووەکان هەیە.

دیمەنی داربڕینەوەی سوپای تورکیا لە هەرێمی کوردستان لەم لینکەوە ببینە..