یەکێـتى و پارتى نە پێکەوەن دەحەسێنەوە نە بێ یەک هەڵدەکەن.

شەهرام خالید عبدالرحمان

ئەگەر ئەم پرسیارە لە هەر تاکێکى هەرێمی کوردستان بکەیت و بڵێیت “کێ سەرۆکایەتی دەکات؟”، لەو هەرێمەدا وەڵامەکە سادەیە: “هەر دووکیان!” — پارتی لە هەولێر، یەکێتی لە سلێمانی، هەر دووک لە هەمان کاتدا، بەڵام هەرگیز لە هەمان ئاراستەیەک نین. ئەمە هەرێم نییە، ئەمە خانووێکە کە جوتێکی تۆراوتێیدا دەژین، هەر یەکیان قینى لەوەى تر گرتووە، خێریان دابەش کردووە، بەڵام ئەگەر پارەی کارەبا بێتەوە بۆ ئەو ماڵە، ئەوا هەر دووکیان دەڵێن: “ئەوە ئیشى باوکمانە و دەیدا!”

بە فەرمی دەڵێین “حکومەتی هەرێمی کوردستان”، بەڵام ئەوەی لە ڕاستیدا بەدیدەکەیت ئەمەیە: لە هەولێر، ئاسایشی زەرد، تەلەڤیزیۆنی زەرد، کۆمپانیاکانی زەرد، بازاڕی زەرد، تەندەری زەرد. لە سلێمانی، ئاسایشی سەوز، تەلەڤیزیۆنی سەوز، کۆمپانیاکانی سەوز، بازاڕی سەوز، تەندەری سەوز. یەک حکومەت لە کاغەز، دوو دەوڵەت لە کردار. یەکگرتووی؟ بەڵێ — تەنها کاتێک پارە و نەوت لە بەغدا داواکرێت، یان کاتێک کامێراکانی دەرەکی ڕووبەڕوویانن . لە دوای ئەوەش، هەر کەس دەگەڕێتەوە بۆ “زۆن”ی خۆی، دەرگاکە دادەخرێت، و خەڵک بەردەوام دەبن لە چاوەڕوانیکردن!

هەر جارێک قەیران توند دەبێت، سەرکردەکانی هەر دوو لایەن لە دووری یەکدی لە چاوی کامێرادا نزیک دەبنەوە، دەستی یەکدی دەگرن، دەبێتە وێنەی “یەکگرتووی نیشتیمانی”. بڵاوکراوەکە هەمیشە و دەڵێن: “کۆنفرانس سەرکەوتوو بوو، بڕیاری گرنگمان دا.” ئەنجامەکەش هەمیشە هەمانشتە: هیچ شتێک نەگۆڕدرا، و چاوەڕوانی داهاتوون: “کۆنفرانسی دواتر.” بەم شێوەیە، لە ساڵی ١٩٩٢وە تا ئەمڕۆ، ئەم دوو حزبە نزیکەی ٣٥ ساڵە بەڵێنى “چارەسەری کێشەکان”یان دەدەن، بەڵام هیچ کات کێشەیەک چارەسەر نەبووە — چونکە ئەگەر کێشەکان چارەسەر بکرێن، ئەوا بە چ بیانووێک تانە لە یەک بگرن؟ بە چ بیانووێک پارەی گشتی دابەش بکەن؟ قەیران ئامرازیانە، نەک ئامانجیان!

ساڵی ١٩٩٤، پارتی و یەکێتی بە ڕاستی تفەنگ لە یەکدی هەڵکێشان. جەنگی ناوخۆ دەستیپێکرد، هەزاران کوردی کوژران بە دەستی کوردی . هەولێر و سلێمانی بوونە دوو ناوچە بۆ جیهان، دوو سیستم، دوو بازار، دوو ئاسایش. ئەو تۆرانە هەرگیز بە شەفافیت قسەی لەسەر نەکراوە. هیچ “مەحکەمەی کۆمەڵایەتى”ێک نەبووە. هیچ کەس لێپرسینەوە لێ نەکرا بۆ ئەو خوێنەی ڕژا. دواتر لە ١٩٩٨دا ڕێکەوتنی واشنتۆن هاتەوە “ئاشتی” دروست کرد — ئاشتییەک لە کاغەز، بەڵام جیاواز لە کردار. ئەم ئاشتییە واتای ئەوەی نەبوو کە دوو حزبەکە یەک بوونەوە، تەنها واتای ئەوەی بوو: “دەسەڵات دابەش بکەین و یەکدی تاوانبار نەکەین.” خەڵکیش فەرامۆشکراو ماوە لە ئەم ڕێککەوتنەدا!

ئەو فەرمانبەر، ئەو خوێندکار، ئەو نەخۆشانە، ئەو گەنجانەی کار نییە — هەموویان منداڵانی ئەم جوتە تۆراوەن. هەر ڕۆژێک لە نێوان “زۆنی زەرد” و “زۆنی سەوز”دا دەژین و لە هیچ یەکیانەوە هیچ یارمەتییەکیان نابینن: مامۆستا سێ مانگە مووچەی وەرنەگرتووە، پەرستارەکە بە قەرز دەرمان کڕیوە، گەنجەکان کار نییە ، نەخۆشخانەکە نەشتەرگەرى تێدا ناکرێت ، قوتابخانە کتابی تێدا نییە — بەڵام تەلەڤیزیۆنی هەر دوو حزب ڕووناکە، ماڵی هەر دوو بنەماڵەی سیاسی بازارگەرمە، و کۆمپانیاکانیان هەمیشە قازانجیان هەیە!

تاکو کەی ئەم جوتەی تۆراوە دەبێت بەناوی “یەکگرتووی هەرێم” شانۆی بکەن و خەڵک ببنە قوربانی ؟ تاکو کەی منداڵانی ئەم ماڵە — هاوڵاتیانی ئاسایی دەبێت نان و مووچە و ماف لە دەستى دایک و باوکیاندا بێت و بەردەوام شەڕ دەکەن لەسەر “ماڵ بەناوی کێ بێت”؟ تەنها یەک پرسیار هەیە کە پێویستە وەڵامی بدرێتەوە: ئایا ئەم دوو حزبە هیچ کات ئامادەن ماڵەکە بۆ منداڵەکان بەجێبهێڵن کە میلەتە ، یان تا ئەبەد دەبێت چاوەڕێى چارەسەرى “تۆرانى” ئەم دوانە بین چاک بێتەوە؟