قەتەرو ئیمارات دوو فندەگولە یان دوو شێرپەنجەی رۆژهەڵاتی ناوەراست؟

لەم رۆژانەدا سۆدان خەڵتانی خوێن کرا و جینۆسایدێک بە رۆژی روناک ئەنجام درا.

لە تەنها رۆژێکدا زیاتر لە ٣ هەزار کەسی مەدەنی دارفۆری، کە موسوڵمانی غەیرە عەڕەبن، بەدەستی پرۆکسیەکانی ئیمارات، کە میلیشای هێزەکانی فریاکەوتنی خێرای حەمیدات ناسراون، بە شێوەیەکی وەحشیانە قەتڵ و عام کران.

ئەم ژمارەیە، رێژەیەکی بچوکە لەچاو ئەو سێ چارەگ ملیۆن سودانیەی کە لە نیسانی ٢٠٢٣ تا ئێستا قەتڵ و عام کران، یان راستەوخۆ لە شەڕدا کوژراون یان بەهۆی برسێتی، وەک دەرەنجامێکی شەڕی ناوخۆیی، گیانیان لەدەست داوە.

ئەم ژمارە بچکۆلەیە، لەچاو ١٢ ملیۆن ئاوارەی شەڕی ناوخۆی سودان و ٢٥ ملیۆن مرۆڤ کە قوربانی گرانی و برسێتی گەورەی ئەو وڵاتەن، نەک مشتێک لە خەروارێکە، بەلکو دەنکێکە لە خەروارێک.

لە دڵۆپ بە دڵۆپی هەر سێ هەرزار قوربانییەکە و زیاتر لە سێ چارەگە ملیۆنێک سودانی کە لەم دوو ساڵەدا بەهۆی شەڕەوە گیانیانیان لەدەستداوە، راستەوخۆ و ناراستەوخۆ ئەو دوو وڵاتۆچکە فندەگەلەیەی رۆژهەڵاتی ناوەراست، واتە قەتەر و ئیمارات، لێی بەرپرسن.

رەنگە بپرسن چۆن…؟

با لێرەوە دەست پێبکەین… هێزەکانی فریاکەوتنی خێرا، پرۆکسی ئیماراتین. هاوکاری دارایی و چەک و تەقەمەنی ئیماراتی نەبوایە، شتێک نەدەبوو بەناوی ئەو هێزە و ئەو سەدان هەزار قوربانییەی کە لە دوو ساڵی رابردوودا، بەدەست چەتەکانی ئەو هێزە راستەوخۆ و ناراستەوخۆ گیانیان لەدەست داوە.

پاساوی ئیمارات لە پشتیوانی هێزەکانی فریاکەوتنی خێرا و سەرەنجام سەرجەم تاوانەکانی ئەم میلیشیا دڕندەیە ئەنجامی داوە، تەحجیمکردنی رۆڵی قەتەر و پرۆکسییەکانی قەتەرە لە سودان، واتە هێزەکانی ئیخوان موسلیمین، پێشدا ئەلبەشیر و ئێستاش هێزەکانی سوپای سودان.

سیانریۆیەکە بەم شێوەیە، قەتەر بەهاوکاری تورکەکان لە کوردستانەوە تا سوریا و لوبنان و میسر و سۆدان و لیبیا چەک و تەقەمەنی و پارە و پول هەڵدەڕێژێت بەسەر ئیخوانەکان، ئیماراتیش رێک بە پێچەوانەوە، بۆ رێگرتن لە پرۆژەی ئیماراتی-تورکی، بە هاوکاری میسر و سەعودیە، پارە و پول و تەقەمەنی بەسەر نەیارانی ئیخوانەکاندا دابەش دەکات.

سەرەنجام ئەو دوو فندەگولەیەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە جگە لە پەترۆ دۆلار (دۆلاری داهاتی نەوت)، هیچ بەهرە و سەرچاوەیەکی تری شارستانی و بژێوییان لەم دونیایەدا نییە، بوونەتە مایەی رژانی دەریایەک خوێن و ئاوارە بوون و کوژران و مردنی دەیان ملیۆن کەس.

سیناریۆکەی قەتەر و ئیمارات، کە کلکی هەردوکیان دواجار دەچێتەوە دەستی ئەمریکا، ئەوەیە: کێ پارەی زیاتر بدات، پرۆکسیەکەی ئەو لەو وڵاتە بەدبەختانەی وەک سوریا و میسر و لیبیا و سودان، دەسەڵات دەگرێتە دەست.

هەر بۆ نموونە، لە ساڵی ٢١٠٢ تا ٢٠١٣ قەتەر ٨ ملیۆن دۆلاری دایە رژێمە ئیخوانییەکەی سیسی، تا سەر پێ بکەوێت و درێژە بەدەسەڵاتەکەی بدات و میسر بکاتە پاشکۆیەکی ئیخوانی قەتەر.

لە بەرامبەردا، ئیمارات و هاوکارە کەنداویەکانی تری وەک سەعودیە و ئیمارات، ١٢ ملیار دۆلاریان دایە سیسی تا مورسی و ئیخوانەکان لەدەسەڵات لابدات و نەک هەر ببێتە شوێنگرەوەی مورسی و ئیخوانەکان، بەڵکو دەسەڵاتێکی داپلۆسێنەر و سەرکوتکاری ئیخوانەکانیش.

سەرەنجام، ئەو میسرەی کە خۆیان بەدایکی دونیا ناوزەد دەکەن، بۆتە بوکەڵەیەک بەدەست دوو فندەگولەی رۆژهەڵاتی ناوەراست، قەتەر و ئیمارات.

هەمان سیناریۆی میسر بۆ سودان و سوریا و لیبیاش راستە…

بۆ نموونە، لە ٢٠١٨دا قەتەر دوو ملیار دۆلار هاوکاری دایە رژێمە دیکتاتۆریە خوێناویە ئیخوانیەیکەی عومەر ئەلبەشیر.

لەبەرامبەردا، لەم چەند ساڵەدا، ئیمارات ٦ ملیاری دایە چەتە و میلیشیاکانی هێزەکانی فیریاکەوتنی خێرای حەمیدات، یەکێک لەو دوو هێزەی رژێمە ئاراستە ئیخوانییە خوێناویەیکەی ئەلبەشیریان روخاند.

سەرەنجام، سودان بووە “ماری ژنان کوشتە”ی دەستی قەتەر و ئیمارات، دوو فندەگولەکەی رۆژهەڵاتی ناوەراست، هەر وەک هەر کام لە میسر و لیبیا و سوریاش بۆ هەمیشە بەدەست ئەو دەوو فندەگولەیەوە لە دەوڵەت بوون کەوتن.

هەروەک چۆن شێرپەنجە جەستەی مرۆڤ ئیفلیج و بێ کاریگەر دەکات، ئاوەهایش وڵاتگەلی وەک میسر و سودان و سوریا و لیبیا، بە پارەی ئیمارات و قەتەر ئیفلیج و بێ کاریگەر کراون.

بەواتایەکی تر، هەرکام لەو دوو فندەگولەیە، واتە قەتەر و ئیمارات، بوون بە شێرپەنجە بۆ ئەو وڵاتە مەزنانەی عەرەبی، کە رۆژێک لە رۆان رۆڵی براگەورە و زلهێزی وڵاتە عەڕەبەییەکانیان دەگێڕا.

رەنگە بپرسن فندەگولە چییە و قەتەر و ئیمارات بۆچی فندەگولەن…؟

فندەگولە لەرووی قەبارە و هێزەوە بچوکترین و بێدەسەڵاتترین باڵندەی ناو باڵندەکانە… هەر یەک لە قەتەر و ئیماراتیش هەروا… ئەگەر پەترۆ دۆلار و سیتەمی نەبوایە، هەردوکیان لە فندەگولە بچوکتر و بێدەسەڵاتتر دەبوون.

بۆ ئەوەی لە فندەگولەیی ئەو دوو وڵاتە پەترۆ-دۆلارییە تێبگەین، با بەراوردێک لە نێوان سودان لەگەڵ قەتەر و ئیماراتدا.

رووبەری سودان نزیکەی دوو ملیۆن، لەبەرامبەردا، هی قەتەر ١١ هەزار کیلۆمەتر دووجا و هی ئیماراتیش ٧٠ هەزار.

بە واتایەکی تر، لە رووی رووبەرەوە، سودان ١٦٠ جار هێندەی قەتەر و ٢٢ جاریش هێندەی ئیماراتە.

ئەگەر ئەوە وردتر تەرجومە بکەین، لە رووی رووبەرەوە، لە وڵاتێکی وەک سودان دەتوانین ١٦٠ دەوڵەتۆچکەی وەک قەتەر و ٢٢ دەوڵەتۆچکەی وەک ئیماراتیش دروست بکەین.

لە رووی دانیشتوانیش بەهەمان شێوە. دانیشتوانی سودان، واتە هێزی مرۆیی ئەو وڵاتە، زیاتر لە ٥٠ ملیۆن کەسە، بەڵام هی قەتەر کەمتر لە ٣ ملیۆن و هی ئیماراتیش کەمتر لە ١١ ملیۆن.

هەڵبەت ئەگەر هیندی و پاکستانی و رەوەندەکانی تری لێ دەربکەین، کە هاوڵاتی ئەم دوو وڵاتە فندەگولەیە نین، ئەوا دانیشتوانی هەردوو ئەو وڵاتە عەگال بەسەرە، بەسەر یەکەوە ناگاتە سێ ملیۆن کەس.

هەمان وێنە و بەراوردی گیرۆدە بوونی میسری دایکی دونیا و وڵاتی ئەهرامەکان و جەمال عەبدول ناسر لەلایەک و ئەو دوو فندەگولەیەش راستە، لەگەڵ کەمێک گۆانکاری لە رووبەر و ژمارەی دانیشتوان.

میسر بە ١١٦ ملیۆن دانیشتوانەوە ٣٠ هێندەی قەتەر و ١١ هێندەی ئیمارات دانیشتوان و ٨٦ هێندەی قەتەر و ١٣ هێندەی ئیمارات خاکی هەیە.

کەچی چارەنووس و سەقامگیری و شێوازی حوکمی میسری دایکی دونیا و وڵاتی ئەهرامەکان بەدەست ئەو دوو خێڵەی تا دوێنێی پێپەتی و دەوارنشینی قەتەر و ئیمارات دایە.

بۆ ئێمەی کوردی باشور ئەوە ئەزموونێکی گەورەیە لە هەریەک لە سودان میسری فێربین.

ئێمەی باشوری سەردەمێک قوربانی دەستی ئیمارات و ئێستاش هی ئیمارات و قەتەرین.

لەسەردەمی غەزووی فکری ئیماراتدا، ئەم دەوڵەتۆچکە فندەگولەیە، بەناوی یارمەتیدانی مناڵانی بێ باوک و بێ سەرپەرشت، تاک بەتاکی رۆڵە بێ سەرپەرشتیارەکانمان لە نەوەکانی ئەنفال و شەڕی ناوخۆدا، بە پارە و ئیمکاناتی ئیماراتی و بەدەستی ئیخوانەکان مێشکیان دەشۆرایەوە و لە کوردبوون و بوون و تەنانەت مرۆڤبوونیش دادەشۆڕان.

کەم تاکی کوردی هەیە، ژەهری پەترۆدۆلاری ئیماراتی یان قەتەری هاتبێتە سەر سفرەی و تۆزقاڵێک رۆحی کوردبوون و بوون و مرۆڤبوونی تێدا مابێت.

سەردەمی زێڕێنی فیرقەی ئیخوان، کە زۆربەیان لە حیزبی یەکگرتوودا کۆکراونەتەوە، ئەو کاتە بوو، کە پەترۆدۆلاری هەواڵگری ئیماراتی دەهاتە ناو خەزێنەی ئەو حیزبە دروستکراوەی دەستی دوو فندەگولەکە.

واتە دەیەی نەوەدەکانی سەدەی رابردوو، سەدەی زێڕێنی مەوالییە ئیخوانییە کوردەکان بوو. ئەو سەردەمە زێڕێنەبوو کە مورتەزیقە ئیخوانیە کوردەکان بە پارەی ئیماراتی مێشکی منداڵە خێرلەخۆ نەدیوە هەتووبووەکانی دەستی یەکێتی و پارتی دەشۆرییەوە.

کاتێک دوای ٢٠٠٣ ئیمارات تێگەییشت چیتر هاوکاری مورتەزیقە ئیخوانیە کوردەکانی باشور لەبەرژەوەندی ئەودا نییە، هاوکارییەکەی خستە خزمەت دەزگای خێرخوازی بارزانی.

لەوساوە، رەوتی ئیخوان، وەک میزی حوشتری لێهاتووە و تا دێت لەباشور پاشەکشە دەکات و شێرپەنجەی ئیخوانی لەباشور چیتر شێرپەنجەیەکی کوشندە نییە.

بەڵام لەبەرامبەردا، ئیمارات، لەرێگای دەزگای خێرخوازی بارزانی، کەم و زۆر بەشێک بووە لە مانەوەی ئەو دەسەڵاتە گەندەڵە نانیشتیمانی و خائینەی باشور.

دەبێت ئەزموون لە میسر و سودان و سوریا و لیبیا وەرگرین و بە هەر نرخێک بێت، نەهێڵین ئەو شێرپەنجەیەی دوو فندەگولەکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بخزێتە ناو جەستەی کوردەواری.

بەڵام غیابی دەسەڵاتێک یان ئپپۆزیۆنێکی نیشتیمانی، کێ گوێ لەو “دەبێت”ە دەگرێت…؟