گەرمبوونی زەوی و کۆنکرێتی لۆکاڵی
چۆن کارەساتی ژینگە لە جیهانەوە بە باخچەی گەڕەکەکانی کوردستان دەبەسرێتەوە؟
لە کاتێکدا سەرکردەکانی جیهان لە لووتکە نێودەوڵەتییەکاندا کۆدەبنەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر کەمکردنەوەی گازی دوانۆکسیدی کاربۆن و بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، شەڕی ڕاستەقینەی پاراستنی هەسارەکە لەسەر زەوی دەکرێت—و خەریکە دەیدۆڕێنین. تێکچوونی ژینگە زنجیرەیەکی پێکەوەبەستراوە؛ ئەوەی وەک شکستێکی سیاسی لەسەر ئاستی دەست پێدەکات، ڕاستەوخۆ وەک کۆنکرێتێک ڕەنگدەداتەوە کە خەریکە دوا ڕووبەرە سەوزاییەکانی ناو گەڕەک و کۆمەڵگە نیشتەجێبووەکانی ئێمە دەخنکێنێت.
١. قەیرانی و هەرێمی: ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی سووتاو
لەسەر ئاستی ، گۆڕانی کەشوهەوا چیتر پێشبینییەک نییە بۆ داهاتوو، بەڵکو واقیعێکی تاڵ و زیندووە. بەڵام ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوو ئەوەندەی تێکڕای بەرەو گەرمبوون دەچێت. عێراق بە فەرمی لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک پێنجەمین وڵاتی هەرە کاریگەر و لاواز لەبەردەم مەترسیی گۆڕانی کەشوهەوا و بیابانبوون پۆلێن کراوە. بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، مژینی سەرچاوە ئاوییەکان، و تێکچوونی وەرزەکانی بارانبارین، زەوییە بەپیتەکانیان کردووەتە خۆڵەمێش. وشکبوونی زۆنگاوە مێژووییەکان و دەریاچەکان، زەنگێکی مەترسیداری پێشوەختەن کە نیشانی دەدەن ناوچەکە لەبەردەم قەیرانێکی بوونگەراییدایە.
٢. کوردستان: تێکدانی قەڵغانی سروشتی
هەرێمی کوردستان لە مێژوودا خاوەنی قەڵغانێکی سروشتیی مەزن بووە؛ زنجیرە چیاکان و چڕیی ڕێژەی دارستانەکان وەک ڕێکخەرێکی سروشتیی کەشوهەوای ناوچەکە کاریان کردووە. بەڵام ئەمڕۆ، ئەم قەڵغانە بە شێوازێکی بێبەزەییانە دەستکاری دەکرێت. داربڕینی بەکۆمەڵ، گەشەی بێسەروبەری کارخانە پیشەسازییەکان، و شکستی قورس لە جێبەجێکردنی یاساکانی پاراستنی ژینگە، هەرێمەکەمانی بە تەواوی ڕووت کردووەتەوە. قەیرانەکە تەنها بەرزبوونەوەی پلەی گەرما نییە، بەڵکو شکستی مۆدێلی بەڕێوەبردنی شارەکانە، کە تێیدا نەخشە بنەڕەتییەکان (ماستەرپلان) کە بۆ پاراستنی سەوزایی دانراون، بەردەوام دەستکاری دەکرێن بۆ بەرژەوەندیی گەشەی بازرگانیی خێرا لەسەر حیسابی ژینگە.
٣. سلێمانی: خنکاندنی شاری سەوز
ئەم قەیرانە لە چاو هیچ شوێنێک هێندەی شاری سلێمانی دیار نییە—شارێک کە کاتی خۆی بە هەوای سازگاری کوێستان و سروشتە جوانەکەی دەناسرایەوە. بەڵام ئەمڕۆ، شارەکە لە ژێر کۆنکرێتدا دەخنکێت:
• هێرش بۆ سەر هێما سروشتییەکان: زنجیرە چیای وەک گۆیژە، کە بە کرداری سیەی ی شاری سلێمانییە، دەبڕدرێت و دەکرێتە پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت.بازرگانیکردن بە شوێنە گشتییەکان: پانتاییە سەوزاییە گەورەکانی وەک پارک و دەوروبەری هەواری شار و ناوچە گەشتیارییەکانی وەک چافی لاند، بەرەبەرە لەژێر ناوی وەبەرهێناندا دەکرێنە تەلاری کۆنکرێتی.واقیعی ناو گەڕەکەکان: ئەم کارەساتە گەورەیە ڕاستەوخۆ شۆڕ دەبێتەوە بۆ ناو کۆمەڵگە نیشتەجێبووەکانیشمان (سپیتی و یەکەکانی تر)؛ ئەو باخچە و ڕووبەرە سەوزاییانەی کە کاتی خۆی وەک خزمەتگوزاریی بۆ تەندروستیی گشتی و منداڵەکان بە خێزانەکان فرۆشرابوون، ئێستا لەسەر زەوی واقیع دەبڕدرێن، جیا دەکرێنەوە و وەک موڵکی تایبەت دەفرۆشرێنەوە.
٤. وەهمی هەڵبژاردن
کاتێک ماستەرپلانی پڕۆژە نیشتەجێبووەکان پێشێل دەکرێت و سەوزایی دەکرێتە کۆنکرێتی بازرگانی، ئەمە ڕاستەوخۆ هێرشە بۆ سەر مایکرۆ-کەلیمی شارەکە (Micro-climate)، تینوێتیی زەوی زیاد دەکات و بۆ هەمیشە کوالێتیی ژیانی هەزاران خێزان تێکدەدات. شار ناتوانێت بژیت ئەگەر وەک پانتاییەکی بەتاڵی زەوی سەیر بکرێت کە تەنها چاوەڕێی فرۆشتن بێت.
بەرگریکردن لە ژینگە لوتکەی خزمەتگوزاری و خولیایەکی لاوەکی نییە، بەڵکو پێویستییەکی یە بۆ تەندروستیی گشتی و سەروەریی یاسا. ئەگەر بەردەوام بین لە ڕێگەدان بە تێکدانی ژێرخانی سەوزایی لۆکاڵیمان لە پێناو قازانجی دارایی کاتی، هیچ بودجەیەکی ی کەشوهەوا ناتوانێت شارەکانمان لە بوون بە بیابانێکی کۆنکرێتیی نەشیاو بۆ ژیان ڕزگار بکات.
Post Comment