دوو ئیدارەیی کوردستان

دوو ئیدارەیی کوردستان

جار بینراوە: (21)

ژینەر عەلی – چالاکوان

چەمکی دوو ئیدارەیی لە هەرێمی کوردستان ئاماژەیە بۆ دابەشبوونی دەسەڵاتی کارگێڕی، سیاسی، دارایی و سەربازیی هەرێمی کوردستان بەسەر دوو ناوچەی جیاوازدا لەنێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا. ئەم بابەتە هەم ڕەهەندێکی مێژوویی هەیە و هەم وەک واقعێکی سیاسی و کارگێڕی بەردەوام لە گۆڕەپانی سیاسیی هەرێمدا گفتوگۆی لەسەر دەکرێت.

پێشینەی مێژوویی:

• سەرهەڵدانی دوو ئیدارەیی. دوای شەڕی ناوخۆ لە ناوەڕاستی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا، هەرێمی کوردستان بە فەرمی بوو بە دوو ئیدارەی جیاواز. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٥، دوو حکومەتی جیاواز لە هەولێر (کە پارێزگاکانی هەولێر و دهۆکی دەگرتەوە) و لە سلێمانی (کە سلێمانی و گەرمیانی دەگرتەوە) بەڕێوە دەچوون.

• یەکگرتنەوەی ئیدارەکان. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بەپێی ڕێککەوتنی نێوان پارتی و یەکێتی، هەردوو ئیدارەکە بە فەرمی یەکیانگرتەوە و کابینەی یەکگرتووی حکومەتی هەرێمی کوردستان پێکهێنرا.

دۆخی ئێستا و پێشهاتە سیاسییەکان:

سەرەڕای ئەوەی لە ڕووی دەستووری و یاساییەوە هەرێمی کوردستان یەک قەوارەی فەرمییە، بەڵام چاودێران و لایەنە سیاسییەکان بەم شێوەیە باس لە دۆخەکە دەکەن:

• دوو ئیدارەیی دیفاکتۆ (واقعی). بەپێی هەڵسەنگاندنی ناوەندەکانی لێکۆڵینەوە و شرۆڤەکاران، لە ڕووی کردەییەوە جۆرێک لە دابەشبوونی حزبی لەنێوان زۆنی زەرد (هەولێر و دهۆک) و زۆنی سەوز (سلێمانی و هەڵەبجە) هەر ماوەتەوە، بەتایبەت لە بواری هێزە ئەمنییەکان و کۆکردنەوەی داهاتی ناوخۆدا.

• ئاڵۆزییە سیاسییەکانی کۆتایی ٢٠٢٦. بەپێی ڕاپۆرتە هەواڵییەکان لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٦دا، دوای دواکەوتنی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت و کۆبوونەوەکانی پەرلەمان، گرژییەکانی نێوان پارتی و یەکێتی جارێکی دیکە پرسی دوو ئیدارەیی و جیاکردنەوەی ئیدارەی سلێمانی هێناوەتەوە بەرباس.

• هەڵوێستی لایەنەکان و خەڵک. بەپێی لێدوانە فەرمییەکان، بەشێک لە لایەنە سیاسییەکان و بەرپرسانی خۆجێی وەک پارێزگاری سلێمانی ڕایانگەیاندووە کە لەگەڵ کەرتکردنی هەرێمی کوردستان نین. هاوکات، بەپێی ڕاپۆرتی میدیا ناوخۆییەکان وەک باسنیوز و ڕۆژنیوز، هاووڵاتییان و توێژە جیاوازەکان هۆشداری دەدەن کە هەر هەنگاوێک بەرەو دوو ئیدارەیی فەرمی، زیان بە یەکڕیزیی نیشتمانی، ئابووری و گوزەرانی خەڵک دەگەیەنێت.

لێکەوتەکانی دوو ئیدارەیی:

شارەزایانی بواری سیاسی و ئابووری ئاماژە بە چەند کاریگەرییەکی دەکەن لە ئەگەری قووڵبوونەوەی ئەم دۆخەدا:

• لاوازبوونی پێگەی دەستووری. لە دەستووری عێراقدا تەنها دان بە یەک هەرێمی کوردستاندا نراوە، بۆیە دابەشبوون پێگەی کورد لە بەغدا و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لاواز دەکات.

• کێشەی دارایی و خزمەتگوزاری. جیاکردنەوەی داهاتەکان دەبێتە هۆی ناهاوسەنگی لە دابەشکردنی مووچە و جێبەجێکردنی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان لەنێوان پارێزگاکاندا.

• لاوازبوونی دامەزراوە نیشتمانییەکان. بوونی دوو ناوەندی بڕیاردان دەبێتە بەربەست لەبەردەم یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و دامەزراوە حکومییەکاندا.

لەکۆتاییدا ماوەتەوە بڵێین  دوئیدارەی لەڕوی سیاسیەوە زەرەرو زیان بەرهەرێمەکەمان دەکەوێت و قەوارەی سیاسی هەرێمی کوردستان. دەکەوێتە مەترسیەوە ،بەڵام لەروی واقیعی ویەوە دوئیدارەی زۆر لەقازانجی هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستانەوە هاولاتیان سودمەندی ن.