قەیرانی مووچە و پەیوەندییە تێکشکاوەکەی نێوان هەولێر و بەغدا
ئەمین سەردار سدیق
بۆ زیاتر لە دە ساڵە، ململانێی بەردەوامی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر نەوت و بودجە بووەتە هۆی دروستبوونی قەیرانێکی قووڵی مووچە، کە باجەکەی تەنها فەرمانبەران و هاوڵاتییانی سادەی هەرێمی کوردستان دەیدەن. کێشەکە لەسەر پابەندنەبوونی هەردوولا بە ڕێککەوتنەکان و تێکەڵکردنی مافی دەستووریی فەرمانبەرانە بە ململانێی سیاسی و دارایی، کە وای کردووە دابەشکردنی مووچە لە هەرێم ببێتە کارتێکی فشار لە دەستی دەسەڵاتدارانی عێراقدا.
بەپێی ڕێککەوتنەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان، پێویستە هەرێم داهاتی نەوتی و نانەوتیی خۆی ڕادەستی بەغدا بکات، لە بەرامبەریشدا بەغدا شایستە داراییەکانی هەرێم و مووچەی فەرمانبەران بنێرێت. بەڵام لە واقیعدا ئەم هاوکێشەیە بەردەوام کێشەی تێدایە؛ لە لایەکەوە وەزارەتی دارایی عێراق لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٥دا ناردنی بودجەی بۆ هەرێم ڕاگرت بە بیانووی ئەوەی کە هەرێم پشکی خۆی (١٢.٦٧٪) تێپەڕاندووە و زیاتر لە ١٩ تریلیۆن دینار داهاتی ڕادەست نەکردووە. لە لایەکی تریشەوە، حکومەتی هەرێم ئەم بڕیارە بە “ناقانوونی و نادەستووری” دادەنێت و جەخت لەوە دەکاتەوە کە نابێت مووچەی سێکتەری گشتی تێکەڵی کێشە سیاسییەکان بکرێت. ئەم ململانێیە وای کردووە کە پرۆسەی هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان — کە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٥دا پەرلەمانی عێراق هەمواری بودجەی بۆ تێپەڕاند بۆ پێدانی ١٦ دۆلار بە کۆمپانیاکان لەبری تێچووی هەر بەرمیلێک نەوت — هێشتا بە سستی بڕوات و گرێدراوی کێشە هونەری و داراییەکان بێت.
باجی ی ئەم یە تێکشکاوە، بڕینی قوتی خەڵکە. بەپێی وتەی وتەبێژی حکومەتی هەرێم، لە ماوەی سێ ساڵی ڕابردوودا بەغدا مووچەی حەوت مانگی فەرمانبەرانی هەرێمی ڕاگرتووە (لە نێویاندا مووچەی مانگەکانی تشرینی دووەم و کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥) و حکومەتی هەرێم تەنها ٤١٪ی ئەو شایستە داراییانەی پێگەیشتووە کە بۆی دیاریکرابوو. سەرەڕای ئەوەی مانگانە هەرێم پێویستی بە نزیکەی ٩٥٠ ملیار دینار هەیە بۆ دابینکردنی مووچە، بەڵام نەناردنی ئەم بڕە پارەیە لە کاتی خۆیدا بووەتە هۆی بایکۆتکردن، سستبوونی بازاڕ، و دروستبوونی قەیرانێکی ئابووریی سەخت لە ناوخۆی کوردستاندا. دەسەڵاتدارانی کورد هەڕەشەی کشانەوە لە پرۆسەی سیاسیی عێراق دەکەن ئەگەر ئەم دۆخە چارەسەر نەکرێت، بەڵام تا ئێستا چارەسەرەکان تەنها “ڕێککەوتنی سەرەتایی” بوون و بە تەواوی جێبەجێ نەکراون.
Post Comment