ئابووریی هەرێم؛ لە نێوان شەڕ و دهردی هاوردەدا!
لە کاتێکدا دەنگی تەپڵ و زهنگی شەڕ لە نێوان واشنتۆن و تەلئەبیب لهلایهك، تاران و هێزهكانی سهر به تاران وهك حیزبوڵای لوبنان و بهشێك لههێزهكانی حهشدی شهعبی لهلایهكی ترهوه، بەرز دەبێتەوە، هەرێمی کوردستان خۆی لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختدا دەبینێتەوە. ئێمە وڵاتێکین کە سفرەکانمان بە شمهك و کاڵای وڵاتانی دەوروبەر دەڕازێتەوە و ئاسایشی خۆراکمان بەستراوەتەوە بە ئارامیی مهرزو سنورهكانهوه. پرسیارە سهرهكییهكه ئەوەیە: ئەگەر سنوورەکان بەهۆی شەڕەوە داخران، هەرێم چەندە بەرگەی ئەم بارودۆخه دەگرێت؟
مەترسییەکە لێرەدا تەنیا دەنگی تەقینەوە نییە، بەڵکو تێکچوونی ئەو زنجیرەی دابینکردنەیە کە بژێوی نزیكهی شهش ملیۆن کەسی پێوە بەستراوەتەوە. کاتێک ئابوورییەک زیاتر لە 90%ی پێداویستییەکانی لە دەرەوە هاورده بکرێت، ئەوا ئاسایشی نەتەوەییەکەی لە گیرفانی خەڵکانی تر و لە پشت سنوورەکاندایە.
ڕاسته كۆماری ئیسلامی ئێران، لهرێگهی سێ مهرزی سهرهكییهوه( حاجی ئۆمهران، باشماخ، پهروێزخان) چهند مهرزێكی تری لاوهكییهوه، نزیكهی 30%ی پێداویستی ههرێم دابین دهكات، بهڵام بارودۆخهكه ئهوهیه كهشهڕه، شهڕیش ڕهههندی زۆری ههیه، گرنگترینیان ڕهههندی ئابوورییه.
بههۆی سیاسهتی ههڵهی زیاتر له30 ساڵی حكومهتی ههرێم و سیاسییهكانهوه، خاڵی هەرە لاوازی هەرێم ئەوەیە کە ‘بەرهەمهێنان’ کراوەتە قوربانیی ‘هاوردەکردن’. لە هەر كاتێك شهڕ لهناوچهكه پەرە بستێنێت، بازاڕی ئێمە تووشی لەرزە دەبێت. چونکە ئێمە تەنیا کاڵا هاوردە ناکەین، بەڵکو ‘قەیرانیش’ هاوردە دەکەین. پشتبەستنی ڕەها بە دەروازە سنوورییەکان وەک تاکە شادەماری ژیان، وای کردووە کە نانی هاوڵاتی ههرێم، ببێتە بارمتەی بارودۆخی سیاسی وڵاتانی دراوسێ. ئەمە ئەو ڕاستییە تاڵەیە کە دەبێت دەسەڵاتی سیاسی و ی هەرێم لێی تێبگەن: وڵاتێک نەتوانێت نانی خۆی بەرهەم بهێنێت، ناتوانێت بڕیاری سەربەخۆی خۆی بپارێزێت.
ئهمه لهكاتێكدا، ههرێم خاوهنی باشترین زهوی كشتوكاڵی و ئاووههوای گونجاو و بڕی بارانبرینی باشی ههیه، ههروهها دهستی كاری كشتوكاڵی و جوتیاری نمونهیی ههیه، تهنها ئهوهی گرنگه بریاره ستراتیژییهكهیه، كهئیتر بهس بێت هاوردهكردن و كاتی بهرههمی ناوخۆییه.
پێویستە ئەم قەیرانە وەک دەرفەتێک بەکاربهێنرێت بۆ گۆڕینی ڕێڕەوی ئابووری، لە پشتبەستن بە هاوردەوە بۆ بوژاندنەوەی ناوخۆ.
ئامارەکان ڕاستییەکی تاڵمان پێ دەڵێن؛ کاتێک ساڵانە زیاتر لە 12 ملیار دۆلار لە سەرمایەی ئەم نیشتمانە بۆ کڕینی سادەترین پێداویستییەکان دەچێتە دەرەوە، ئەمە واتای ئەوەیە ئێمە ئابوورییەکی ‘بێبەرگریمان’ هەیە. پشتبەستنی 90% بە هاوردەکردن تەنها ژمارە نییە، بەڵکو هێڵێکی مەترسیدارە. لە کاتی هەر پێکدادانێکی سەربازی لە ناوچەکەدا، تەنها بەستنی مەرزەکان بەسە بۆ ئەوەی بازاڕی هەرێم تووشی قهیرانێكی گەورە بێت، ئهوهش لهئێستادا بهچاوی خۆمان دهیبینین، بههۆی شهڕهوه تهنانهت نرخی سهوزهكانیش بهرزبوونهتهوه!
سهرهڕای ههموو بارگرانییهكان لهسهر حكومهتی ههرێم، زۆر گرنگهو پێویسته ههموو ههوڵێك بۆ ئهم دوو كهرتهگرنگهی ههرێم ببێت.
یهكهم: پشتگیریی کەرتی کشتوکاڵی: بهههموو سێكتهرهكانییهوه (بهرومبومی دانهوێڵهو ئاژهڵداری، هتد) کەمکردنەوەی ڕسومات لەسەر جوتیارانی ناوخۆ بۆ ئەوەی بەرهەمی ناوخۆ جێگەی هاوردە بگرێتەوە. ههروهها ههموو ئاسانكارییهك بكرێت لهپێدانی بنهتۆو دهرمانی قڕكردنی مێرووه زیانبهخشهكان و پاشان ئاسانكاری له بهبازاڕكردنی بهرههمهخۆماڵییهكان بهئاسانترین و كهمترین تێچوون بگاته دهستی بهكاربهران.
دووهم: هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی هاوردهكردن: کارکردن بۆ هێنانی کاڵا و شمهك لە وڵاتانی تر وهك (ئوردن، توركیا، میسر، یان سعودیە) لە ڕێگەی عێراقەوە، بۆ ئەوەی تەنها پشت بە یەک یان دوو مەرزی بازرگانی نەبەسترێت.
بههیوای ئهوهی پریشكی ئهم جهنگه زۆر كاریگهری نهبێت لهسهر ههرێمی كوردستان بهگشتی و لایهنی بهتایبهتی، هیواخوازین، ئهم قهیرانه ببێته هۆی ههستانهوهی ههرێم بهگشتی و كهرتی كشتوكاڵ بهتایبهتی.
Post Comment