چۆن سیاسەتی کوردستان بووە بازاڕ لەلاى یەکێتى و پارتی !
جێگر سەلێمان ساڵح
سیاسەت لە هەموو وڵاتانی دیموکراسیدا پێویستە لەسەر بنەمای بیروڕا و بەرنامە و کارنامە بنیات بنرێت. حزبەکان پێویستە بە بەرنامەی خۆیان و کارکردنیان بۆ خەڵک پیشان بدەن . بەڵام لە کوردستاندا، سیاسەت گۆڕاوە بۆ شتێکی دیکە: باڵادەستی حزبی، خێڵ و هۆز، و دابەشکردنی پۆست و پارە! ئەمە واتای ئەوە کە سیاسەت ئیتر لەسەر بنەمای خزمەتکردنی خەڵک نییە، بەڵکو لەسەر بنەمای کۆنترۆڵکردنی دەسەڵات و دابەشکردنی بەرژەوەندییە!
لە کوردستاندا، سیاسەت زیاتر بەستراوەتەوە بە خێڵ و هۆز لە بەستنەوە بە بیروڕا و بەرنامە! کاتێک کەسێک دەیەوێت بچێتە سیاسەت یان بەشداری حزبێک بێت، پرسیاری یەکەم ئەوە نییە “بیروڕاکەت چییە؟” یان “بەرنامەکەت بۆ چاککردنەوەی کوردستان چییە؟”، بەڵکو پرسیارەکە ئەوەیە “تۆ لە کام خێڵیت؟” و “تۆ ت بە کام سەرکردەیەکەوە هەیە؟” و “تۆ لە کام ناوچەیت؟”. ئەمە واتای ئەوە کە سیاسەت لە کوردستاندا لەسەر بنەمای خێڵ و هۆز و کەسی بنیات نراوە، نەک لەسەر بنەمای بیروڕا و تواناو کارنامە!
ئەم دۆخە واتای ئەوەیە کە کەسانی بەتوانا و شارەزا و خاوەن بیروڕای باش، ئەگەر یان بە خێڵی دیاریکراوێکەوە نەبێت، هیچ دەرفەتێکیان نییە لە سیاسەتدا! لە بەرامبەردا، کەسانی بێتوانا و نالایەنگر، ئەگەر سەر بە خێڵێکی بەهێز بن یان یان بە سەرکردەیەکەوە هەبێت، بە ئاسانی دەگەنە پۆستە بەرزەکان! ئەمە واتای شکستی سیستەمە، واتای ئەوە کە تواناو شایستەیی هیچ بەهایەکی نییە، بەڵکو تەنها خێڵ و گرنگە!
سیاسەت لە کوردستاندا گۆڕاوە ! حزبەکان ئیتر بەرنامەیان نییە بۆ چاککردنەوەی کوردستان، بەڵکو بەرنامەیان بۆ کۆنترۆڵکردنی دەسەڵات و دابەشکردنی بەرژەوەندییە! کاتێک حزبێک دەچێتە هەڵبژاردن، بەڵێنە گەورەکان دەدات: چاککردنەوەی ئابووری، دابینکردنی کار، کۆتایی بە گەندەڵی، باشترکردنی خزمەتگوزاریەکان! بەڵام دوای هەڵبژاردن، هەموو بەڵێنەکان لەبیر دەکرێن و تەنها گرنگ دەبێتەوە کە چۆن دەسەڵات بپارێزرێت و پۆستەکان بۆ ئەندامانی حزب و خێڵەکانی دابەش بکرێت!
ئەم دۆخە واتای ئەوەیە کە سیاسەت لە کوردستاندا ئیتر لەسەر بنەمای ڕەقابەتی بیروڕایی نییە، بەڵکو لەسەر بنەمای دابەشکردنی دەسەڵاتە! حزبەکان لە جێگای ئەوەی لەسەر بەرنامە و کارنامە ڕەقابەت بکەن، ڕەقابەت دەکەن لەسەر ئەوەی کێ زیاتر کۆنترۆڵ بکات و کێ زیاتر پۆست و پارە دابەش بکات! ئەمە شکستێکی گەورەیە بۆ دیموکراسی، چونکە دیموکراسی پێویستی بە ڕەقابەتی سەلامەت لەسەر بیروڕا و بەرنامە هەیە، نەک ڕەقابەت لەسەر دەسەڵات و بەرژەوەندی!
یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی سیاسەتی کوردستان، سیستەمی پاتڕۆناژە (Patronage System). ئەمە واتای ئەوە کە حزبەکان دەسەڵات بەکاردەهێنن بۆ دابەشکردنی پۆست و پارە بۆ لایەنگران و خێڵەکانی خۆیان! کاتێک حزبێک دەگاتە دەسەڵات، یەکەم شتێک کە دەیکات، دابەشکردنی پۆستەکانە بۆ ئەندامان و لایەنگران و کەسانێک کە یان بە حزبەوە هەیە. ئەم دۆخە واتای ئەوە کە پۆستەکان لەسەر بنەمای تواناو شایستەیی نادرێن، بەڵکو لەسەر بنەمای لایەنگری حزبی و کەسی!
لە هەموو دامەزراوەکانی حکومەتدا، لە وەزارەتەکانەوە تاکو دائیرەکانی لقەکان، پۆستەکان بە سیستەمی حزبی دابەش کراون! لە هەولێر، پۆستەکان بۆ ئەندامان و لایەنگرانی پارتی دابەش دەکرێن. لە سلێمانی، پۆستەکان بۆ ئەندامان و لایەنگرانی یەکێتی دابەش دەکرێن. ئەمە واتای ئەوە کە کەسانی بێلایەن و سەربەخۆ، تەنانەت ئەگەر زۆر بەتوانا و شارەزا بن، هیچ دەرفەتێکیان نییە بۆ گەیشتن بە پۆستی گونجاو!
ئەم سیستەمە دوو کاریگەری خراپی هەیە: یەکەم، کەسانی بێتوانا و نالایەنگر دەگەنە پۆستە بەرزەکان تەنها بەهۆی حزبی، بۆیە کارایی دامەزراوەکان کەم دەبێتەوە. دووەم، کەسانی بەتوانا و شارەزا لە دەرفەت دوور دەخرێنەوە. ئەنجامەکە ئەوەیە کە دامەزراوەکان لاواز و ناکارایین، خزمەتگوزاریەکان خراپن، و خەڵک زیان دەبینێت!
ئەم سیستەمە باڵادەستی حزبی و پاتڕۆناژ، ڕێگا لە گەشەی ئۆپۆزسیۆن و لایەنە سیاسییە بچووکەکان دەگرێت! چونکە ئەگەر هەموو دەرفەتەکان و پۆستەکان و سەرچاوەکان لە دەستی دوو حزبی گەورەدا بێت، ئەوا چۆن حزبێکی بچووک یان لایەنێکی سەربەخۆ دەتوانێت گەشە بکات؟ چۆن دەتوانێت خۆی بناسێنێت؟ چۆن دەتوانێت لایەنگر کۆبکاتەوە؟ چۆن دەتوانێت لە هەڵبژاردنەکاندا ڕەقابەت بکات؟
لە کوردستاندا، حزبە بچووکەکان و لایەنە سەربەخۆکان ڕووبەڕووی کۆسپێکی گەورە دەبنەوە: کۆسپی دەسگەیشتن بە میدیا چونکە زۆربەی میدیاکان سەر بە دوو حزبی گەورەن، کۆسپی دەسگەیشتن بە دەرفەتی کارکردن چونکە هەموو پۆستەکان حزبی دابەش کراون، کۆسپی دەسگەیشتن بە سەرچاوەی دارایی چونکە هەموو سەرچاوەکان لە دەستی دوو حزبدایە! بۆیە زۆربەی حزبە بچووکەکان یان دەمرن یان ناچار دەبن بچنە ژێر باڵی یەکێک لە دوو حزبی گەورە!
ئەنجامەکە ئەوەیە کە ڕەقابەتی ڕاستەقینە لە سیاسەتی کوردستاندا نییە! هەموو شتێک لە دەستی دوو حزبدایە و هیچ کەس ناتوانێت بەدیلێکی ڕاستەقینە بێت! ئەمە واتای مردنی دیموکراسییە، چونکە دیموکراسی پێویستی بە ڕەقابەتی سەلامەت و چەندین بژاردە هەیە، نەک مۆنۆپۆلی دوو حزب!
خێڵ و هۆز لە پێش هاوڵاتی، حیزب حیزبێنە لە جێگای خزمەتکردن، پاتڕۆناژ لە جێگای شایستەیی! ئەمە ئەو سیاسەتەیە کە ٣٥ ساڵە لە کوردستاندا باڵادەستە و هەموو ئەو کێشانەی دروستکردووە کە ئێستا تووشی بوینەتەوە! کاتی ئەوە هاتووە کە ئێمە ڕەتبکەینەوە ئەم سیستەمە و داوای سیاسەتێکی نوێ بکەین کە لەسەر بنەمای بیروڕا و بەرنامە و تواناو کارنامە بنیات بنرێت، نەک لەسەر بنەمای خێڵ و هۆز و لایەنگری نابینا!
Post Comment