لەنێوان ململانو دابەش بوونی دەسەڵات، مەترسی گەورە بۆ سەر ئایندەی هەرێمی کوردستان بەڕێوەیە
لە ڕاپۆرتێکدا کە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ بڵاوکراوەتەوە، م. وینپرۆپ ڕۆدجرز تیشکی خستووەتە سەر ناکۆکییە سیاسییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و ئەو مەترسییانەی کە ئەم ناکۆکییانە بۆ سەر یەکگرتوویی، ئۆتۆنۆمی و خۆبەڕێوەبەریی هەرێمی کوردستان دروستیان کردووە.
نووسەر لەم ڕاپۆرتەیدا دەڵێت، دوو ساڵ دوای ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، هێشتا دوو حزبی ی هەرێم نەیانتوانیوە بگەنە ڕێککەوتنێک بۆ پێکهێنانی حکوومەتی نوێ. بە بۆچوونی نووسەر، ئەم بنبەستە سیاسییە تەنیا ناکۆکییەک لەسەر دابەشکردنی پۆست و پلە حکوومییەکان نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی قەیرانێکی قووڵترە کە لە هەڵوەشانەوەی ڕێککەوتنی ستراتیژیی ساڵی ٢٠٠٦ی نێوان پارتی و یەکێتییەوە سەرچاوەی گرتووە.
هەروەها، نووسەر ڕوونی کردووەتەوە کە ئەم دوو حزبە چیتر دیدگایەکی هاوبەشیان لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی هەرێمی کوردستان نییە. ئەمەش وای کردووە هەرێم بەکردەیی بەسەر دوو ناوچەی دەسەڵاتی حزبیدا دابەش ببێت؛ پارتی لە هەولێر و دهۆک، یەکێتیش لە سلێمانی و هەڵەبجە دەسەڵاتی یان بەدەستەوە بێت.
نووسەر لەم ڕاپۆرتەدا تیشکی خستووەتە سەر مەترسیی گەڕانەوە بۆ دۆخی دووئیدارەیی، کە هەرێمی کوردستان لە ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا ئەزموونی کردووە. ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە بەردەوامبوونی ئەم دابەشبوونە دەکرێت دامەزراوە هاوبەشەکانی هەرێم لاواز بکات و دەسەڵاتی حزبەکان بەسەر دامەزراوە حکوومی و ئەمنییەکاندا زیاتر بەهێز بکات.
لە بەشێکی دیکەی ڕاپۆرتەکەدا، نووسەر باس لە پێشنیازێکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەکات، کە بریتییە لە گواستنەوەی بەشێکی زۆری دەسەڵاتی کارگێڕی و دارایی بۆ ئاستی پارێزگا و ئیدارە خۆجێییەکان. نووسەر ڕوونی کردووەتەوە کە هەرچەندە ئەم پێشنیازە بە مەبەستی چارەسەرکردنی بنبەستی سیاسی خراوەتەڕوو، بەڵام دەکرێت لە ئەنجامدا دابەشبوونی هەرێم قووڵتر بکات و کۆنترۆڵی حزبی بەسەر ناوچە جیاوازەکاندا فەرمی بکات.
هەروەها، نووسەر نیگەرانیی خۆی لەوە دەربڕیوە کە لاوازبوونی یەکگرتوویی سیاسیی هەرێم، دەرفەت بۆ حکوومەتی فیدراڵی عێراق دەڕەخسێنێت تا دەسەڵاتی خۆی بەسەر کاروباری سیاسی و ئابووریی هەرێمی کوردستاندا فراوانتر بکات. بە بۆچوونی ئەو، ناکۆکییەکانی نێوان پارتی و یەکێتی لە ساڵانی ڕابردوودا بوونەتە هۆی لاوازبوونی پێگەی هەرێم لە بەرامبەر بەغدا.
لە ڕووی جیۆپۆلەتیکییەوە، نووسەر تیشکی خستووەتە سەر ئەوەی کە ئەم دابەشبوونە لە کاتێکی زۆر هەستیاردا ڕوودەدات؛ کاتێک ناوچەکە ڕووبەڕووی ناسەقامگیری و گۆڕانکارییە سیاسی و ئەمنییەکان بووەتەوە.
نووسەر ئاماژە بە کەمبوونەوەی کاریگەریی ئەمریکا و ئەورووپا لە هەرێمی کوردستان دەکات و دەڵێت، هاوبەشە ڕۆژئاواییەکان چیتر وەک جاران ناتوانن ڕۆڵێکی کاریگەر لە لێکنزیککردنەوەی پارتی و یەکێتیدا بگێڕن.
لە بەرامبەردا، نووسەر ڕوونی کردووەتەوە کە تورکیا و ئێران دەتوانن سوود لەم دابەشبوونە وەربگرن و لە ڕێگەی یە سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانەوە کاریگەریی خۆیان لەسەر ناوچە جیاوازەکانی هەرێم زیاتر بکەن.
هەرچەندە پارتی و یەکێتی تا ئێستا لەسەر هەندێک پرسی گرنگی کورد لە تورکیا، ئێران و سووریا هاوهەڵوێستن، بەڵام نووسەر ئاگاداری دەدات کە قووڵبوونەوەی ناکۆکییە ناوخۆییەکان دەکرێت ئەم هاوهەڵوێستییەش لاواز بکات و دەرفەت بۆ دەستێوەردانی زیاتر ڕەخسێنێت.
لە کۆتایی ڕاپۆرتەکەدا، نووسەر جەخت لەوە دەکاتەوە کە بەردەوامبوونی ئەم بنبەستە سیاسییە مەترسییەکی جدییە بۆ سەر ئەو دەستکەوتە سیاسی و دەستوورییانەی کە گەلی کوردستان لە ماوەی چەندین دەیەدا بە ڕەنج و قوربانییەکی زۆر بەدەستی هێناون.
نووسەر پێی وایە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە پێویستی بە ڕێککەوتنێکی سیاسیی نوێ و داهێنەرانە هەیە، کە بتوانێت دامەزراوە هاوبەشەکانی هەرێم بپارێزێت، بنەما دیموکراسییەکان بەهێز بکات و ڕێگری لە قووڵبوونەوەی دابەشبوونی ناوخۆیی بکات.
لە کۆتاییدا، پەیامی ی ڕاپۆرتەکە ئەوەیە کە مەترسیی ڕاستەقینە تەنیا لە ناکۆکیی نێوان دوو حزبی سیاسیدا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە ئەم ناکۆکییانە ببنە هۆی لاوازبوونی یەکگرتوویی هەرێمی کوردستان، فراوانبوونی دەستێوەردانی دەرەکی و لەدەستدانی بەشێک لە دەستکەوتەکانی خۆبەڕێوەبەریی کورد.
لە کۆتایی خوێندنەوەی ئەم ڕاپۆرتەدا، ڕەنگە پرسیارێکی گرنگ لە لای زۆرێک لە ئێمە دروست ببێت، ئەویش ئەوەیە: ئەم پێشنیازەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، کە ئەمڕۆ خراوەتەڕوو، پێشینەی مێژوویی و سیاسییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کەی؟ ئایا ئەم بیرۆکەیە بۆ یەکەم جارە دەخرێتەڕوو، یان پێشتر لە بازنە سیاسییەکاندا خراوەتە بەر باس و لێکۆڵینەوە؟
هەروەها، پرسیارێکی دیکەش ئەوەیە: ئایا ئەم پێشنیازە تەنیا وەک چارەسەرێک بۆ بنبەستی سیاسیی ئێستا خراوەتەڕوو، یان بەشێکە لە دیدگایەکی سیاسیی درێژخایەن بۆ گۆڕینی شێوازی حوکمڕانی لە هەرێمی کوردستاندا؟
وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە گرنگە بۆ تێگەیشتن لە ڕەهەندە ڕاستەقینەکانی ئەم پێشنیازە و ئەو کاریگەرییانەی کە ڕەنگە لەسەر ئایندەی سیاسی و یەکگرتوویی هەرێمی کوردستان هەیبێت.
تێبێنی .. خوێندەنەوەیەکە بۆ ئەم بابەتە کە لە CHATHAM HOUSE بڵاوکراوەتەوەو لێرەوە دەتوانیت لینکەکەی ببینن
05/11/2026
ەکانی تری نوسەر
















Post Comment