فەلسەفە و ئازار، فاڕۆق و ئیسلام و كورد لە نێوان تیرۆری كەسایەتیی و دۆڕان
هاوینی ساڵی 2006، لە هەفتەنامەی ئاوێنە،
ێكم ی فازڵ ڕەسول بڵاو بوویەوە بە ناونیشانی “گەشتێك بە ناو
ئازارە فیكریەكانی فازڵ ڕەسولدا”. دوای چەند ڕۆژێك، لە ڕێگای دوو برادەری
ڕۆشنبیر (مامۆستا هاوژین عومەر و مامۆستا فازڵ قەرەداغی) كە برادەری فاڕۆق بوون،
لە قاوەخانەیەكی خۆشی بەرزاییەكانی سلێمانی یەكتریمان بینی، فاڕۆق بە یاوەری ناسكی
خێزانی هاتبوو. دیار بوو فاڕۆق ەكەی خوێندبووەوە و سەرسام بوو بە فازڵ ڕەسول و
ەكەی زۆر بە دڵ بوو، حەزیكرد بەرهەمەكانی فازڵی دەستبكەوێت. مامۆستا هاوژینیش،
سێ چوار كتێبی فازڵ ڕەسولی بۆ كۆپی كرد و پێشكەشی كرد. فاڕۆق دڵی پێی خۆش بوو، بۆ
ماوەیەك ئیمەیل لە نێوانمان هەبوو و دواتر ەكە بە هۆی مەشغەڵەت و دووریی
نەما.
لە دوای ئەمە، مشتمومڕێك لە نێوان فازڵ قەرەداغی و فاڕۆق دروستبوو، ڕاستیەكەی
ئێستا بە ڕاشكاوانە دەیڵێم، زۆر دڵم پێی ناخۆش بوو، هەر چەندە فازڵ قەرەداغیم پێ
لە سەر هەق بوو، چونكە ئەو ناوەڕۆكەی فاڕۆق لە ەكەی باسی كردبوو، لە ئاستی
خوێندنەوە و نوسینی فەیلەسوفێك نەبوو كە دڵمان پێی خۆش بوو. ڕاستیەكەی، موفاجەئە
بوو كە هەندێك پەیڤ و بۆچوونی سادە لە ەكەی فاڕۆق مەترەح كرا بوو. بەڵام
ئەوكات، فاڕۆق كەوتبووە بەر هێرشێكی هەمەجیانەی چینێكی قاچاغچیی و جاهیلی نێوەندی
ڕۆشنبیریی، كە تۆمەتباریان دەكرد بە پشتگیریكردنی تیرۆر، بە هۆی گفتوگۆی لە گەڵ
ئیسلامییەكان و ڕەخنەی توندی لە ئەمریكا و ڕۆژئاوا. فاڕۆق خۆی لە ێك باسی لەم
تۆمەتانە كرد و ئاماژەی داوە كە زۆر مەترسیدارن و ئەویان بە ئامانج گرتووە. داخی
گرانم، ئیسلامییەكانیش بە هۆی كەمی حیكمەت و بیركردنەوەی تەندروست، لە جیاتی
باوەشێكی پڕ سۆز و میهرەبانی بە فاڕۆقدا بكەن، كەوتنە گیانی. لە ناو ئاپۆڕای هێرشی
هەمەلایەنە بۆ سەر فاڕۆق، ئەم فەیلەسوفەی كورد زیاتر پاڵنرا بەرەو گۆشەگیریی و ئازاریی
پەڕاوێزخستن و بەگژداچوونەوە. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی حاڵەتێكی دەروونی
پەرچەكردار لە لایەن فاڕۆقەوە، كە بووە زەمینەیەكی هەمیشەیی داسەپاو كە كەسایەتیی
فاڕۆقی پێ ڕەنگدار بوو. ئەم حاڵەتەش ئەوەیە، فاڕۆق هەمیشە توڕە و شپرزە و ماندوو
مایەوە هەتا مردن.
لە نێو ڕەوشێك ژیان و فەلسەفەكەی ڕاڤە دەكرد، جەمسەرەكانی ترس،
بێ هیوایی، دڵەڕاوكێ و توڕەبوون لە كورد و واقیعێك، كە پڕە لە دۆڕان و پاشەكشە و
داتەپینی ناسیۆنالیی كورد. لە مەشدا، بە پلەی جیاواز، ئێمە هەموومان بەشدارین،
چونكە ڕەوشی كورد، بە تایبەتیی لە باشوری كوردستان، هەموو سنورەكانی مەعقولیەتی
بەزاندووە و بووەتە دێوەزمەیەكی هەمیشە نیشتوو بە سەر دڵ و دەرونمانەوە. یەكێكیش
لە هۆكارە سەرەكییەكانی ئەم حاڵەتە (بۆ نمونە بەگژداچوونەوەی فاڕۆق) ئەوەیە، بە
داخەوە، ئێرەیی و بوغز و كینە، تەل و هێلە بەردەوامەكانی نێوان كوردن كە هەمیشە
خۆشەویستیی و ڕێز و سۆز پوچەڵ دەكەنەوە، دەبنە هۆی پەرتەوازبوون و لێكترازانی كورد
و كەوتنە ژێر قامچی زیاتری دوژمنانیان.
لەوان ڕۆژاندا، كتێبە بەناوبانگەكەی فاڕۆقم
خوێندەوە “ماڵێكی لێكتارازاو و ویژدانێكی بیمار”. بە كتێبێكی زۆر باشم
بینی، چونكە وتوێژی زۆری وروژاند، ی كایەی جیاواز و گرنگ و هەستیار. هەر
چەندە سەرنجی زۆرم هەبوو لە سەر كتێبەكە، بە تایبەتیی لە ڕووە ئەكادیمیەكەیەوە،
ئنجا هەندێ ئاڕگومێنتی فەلسەفیی كە بە شێوازی تەوزیف خرابوونە بەر باس، بەڵام حەزمنەكرد
هیچی لە سەر بنوسم، چونكە فاڕۆق كەوتبووە ژێر هەرەشەی زۆر لایەن و كەس، ئنجاش ئەم
ڕەخنانە بە هەڵە دژی بەكار دەهێنران و منیش ئەمەم پێ باش نەبوو. دامنابوو لە
داهاتووێكی دوور، ئەگەر یەكتریمان بینییەوە، بە تەنیا ئەم ڕەخنانە و ڕەخنەی تری بە
شێوازێكی دۆستانە پێ بڵێم. بەڵام دیسانەوە لە ژێر هەرەشە و فشاری دەروونی زۆر دژ
بە فاڕۆق، زیاتر بەرەو زمانێكی توند گلۆر بوویەوە، تا وای لێهات ڕەخنەی لە ئیسلام
تێكەڵ بوو بە هاتوهاواری ئیسلامییەكان و سەرنج و وتوێژەكانی زۆرێك لە ماناداریی
خۆیان لە دەست دا. ئەمەش بووە مایەی نیگەرانی زۆرێك لە نوسەران و ئەكادیمستەكان، كە
بینیان تێڕوانینەكانی فاڕۆق بۆ ئیسلام و كایەكانی تر، بەرەو كاڵبوون و سادەیی
خۆیان هەڵدەنێن. كەواتە هۆكاری زیاتری ئەو تێڕوانینە كورتهەڵێنانەی فاڕۆق دەكەوێتە
ملی نێوەندی كورد، بە هەموو ڕەهەندەكانیەوە، كە بارگاویە بە بوغز و كینە و توڕەیی
و حەز بە ڕیسواكردن.
ڕێككەوتێكی سەیرە، كە نزیكەی سێ ساڵە ێك
لە ناو بیركردنەوەمدا دێت و دەچێت ی هۆكاری مردنی فەیلەسوف و شاعیری مەزنی
كورد، ئەحمەدێ خانی، كە لە تەمەنی پەنجا و قسور ساڵیدا مردووە. پێش چەند ڕۆژێك
دەستم بە ەكە كرد و هێشتان تەواو نەبووە، كەچی لە ناكاو هەواڵی پڕ مەینەتی
كۆچی یەكجاریی فاڕۆقم بیست، كە تەواو بێ تاقەتی كردم. پێش چەند مانگێك كۆچی دوایی زانا
و ئەدیبی گەورەی كورد، مامۆستا مەلا حوسامەدینی قەڵاتی، تاساندمی و تا ئێستاش
بەردەوام بیرم دێتەوە و ئازارم دەدا.
مردنی فاڕۆقیش ئازارەكەی زیاتر كرد. هەروەها
پێش چەند هەفتەیەك، مردنی زانای بەرزی كورد جەلال ساڵحییش لە ئەمریكاوە، بووە هۆی
خەمێكی تری قووڵم، چونكە لە ساڵی 2018 وە بەردەوام لە گەڵ دەستەڵاتی هەرێم هەوڵم
داوە بانگهێشتی كوردستانی بكەن، كەچی بە هیچ شێوە گوێیان پێ نەدا. تەنانەت بۆ
كەناڵی ڕووداویش پێشنیارم كرد كە گرنگیی بدەن بەم زانایەی كورد و بانگهێشتی
كوردستانی بكەن، كە شانازیە بۆ كوردستان و مێژووی كورد، بەڵام بێ سود بوو.
ئازار و خەمی گەورەشم بۆ ئەوەیە، ئێمە
میللەتێكی چەوساوە و ستەملێكراوین و پێویستیمان بە زانا و دانا هەیە، كە بەردەوام ڕوو
بە ڕووی پاكتاوكردن و تیرۆری دوژمنانی كورد دەبنەوە. دەستەڵاتی هەرێمیش گرنگیی
نادات بە زانا و دانای كورد، بەڵكو گرنگیدان و پارە سەرفكردن بۆ سەماكەرێك، زیاترە
بە گرنگیدان بە سەد زانا و دانا. لە لایەكی ترەوە، داڕمانی ئەخلاق لە نێوەندی
كورد، بە تایبەتیی حزب و كەناڵەكان، كە بە هۆی ئەوەی فاڕۆق ڕەخنەی لێدەگرتن،
تەنانەت بە هیچ شێوە هەواڵی كۆچی دوایی فاڕۆقیان بلاو نەكردووەتەوە. ئەمەش ئەگەر
شتێك بگەیەنێت، ئەوەیە كە ئەم جۆرە كەرەستانە تێكەڵەیكن لە پاشماوە و خرتوخاڵی
هەرە بۆگەنی واقیعێكی سیاسیی دۆڕاوی میللەتێكی داگیركراو و دەستەمۆكراو.
ئەو
ئیسلامییانەش كە بە مردنی فاڕۆق دڵخۆش بوون، ئەوە پێش ئەوەی ئیپساتی بكەن كە تەواو
نامۆ بوون بە ئیسلام و بەهاكانی، قووڵبوونەتەوە لە دابڕان لە ناواخنی ئیسلام و
شەریعەت و بونەتە تەنی بارگاویی بە بوغز و غەرەز بۆ حزبایەتییەك كە دروستكراوی
ڕۆژئاوایە (لە ێكی شەش بەشدا ئەم بابەتەم تاوتو كردووە و خوێنەر لە خوارەوەی
ئەم ە دەتوانێت بگەڕێت بۆ ەكە بەناونیشانی: ڕەگ و ڕیشاڵی ئیسلامییەكان پڕۆتێستانتیزم و ڕۆشنگەریی و ماسۆنیزمە
زیاتر لە ئیسلام).
ئەم حاڵەتەش ئەگەر شتێك بگەیەنێت ئەوەیە، كە ئەم جۆرە
ئیسلامییانە ئیسلام دەكەنە قوربانی حزبایەتیی و حاڵەتە دەروونیەكانیان، كە لە
شەریعەتدا بڤەیە. لە زۆر بۆچوون و پەیڤ، دەكرێت ناكۆك و جیاواز بین لە گەڵ فاڕۆق. ڕەخنەی
زۆرم لێی هەیە، ئەمەش بارێكی ئاسایی و تەندروستە، كە جیاواز بین لە بیركردنەوە و
بۆچووندا. بەڵام، مردنی فاڕۆق خەسارەتێكی گەورەیە بۆ كورد، وەكو مردنی زانا و
داناكانی تری كورد. مردنەكەی ڕێگەی نەدا جارێكی تر یەكتری ببینینەوە و وتوێژێكی
عاقڵانە دروست بكەین. دەستەڵاتی هەرێمیش گرنگی دەدا بە چاوەشی لوبنانیی و یوتیوبەری
عەڕەبی عێراق و وڵاتانی تر، زانا و دانای كوردیشی پشتگوێ خستووە. پێویستە گەنجانی
دڵسۆزی كورد، هەوڵ بدەن شوێنی فاڕۆق و زانایان و دانایانی كۆچ كردوو پڕ بكەنەوە.
سڵاو لە فاڕۆق و
ماندووبوون و ئازارەكانی بۆ كورد، خودای میهرەبان بە بەزەیی خۆی بیبەخشێت.
01/05/2026
ەکانی تری نوسەر
-
فەلسەفە و ئازار، فاڕۆق و ئیسلام و كورد لە نێوان تیرۆری كەسایەتیی و دۆڕان -
تەنها كلیلی چارەسەر بۆ كورد لە نێو ئەم داڕمان و ڕوخانە
-
دمبكچیەكانی ئێران لە هەرێمی كوردستان
-
گەڕانی كورد بە دوای دەوڵەت بە ترسنۆكیی و سەلامەتیی لە دونیای جەنگدا
-
گەورەترین زانای كورد لە جیهاندا مرد دەستەڵات و میدیاكەی ئاوڕیان لێی نەدایەوە! -
بۆ فەڵەستینیەكان باڵا دەستترن لە كورد لە وڵاتانی ڕۆژئاوا
-
نەبوونی هۆشیاریی ئاساییشی نەتەوەیی كورد لە بەرامبەر پلانی دوژمنان -
هێرشكردنە سەر دكتۆر عەلی قەرەداغی و مەسەلەی غەزە -
پێشنیار بۆ كۆن فڕانسێك لە سەر كوردبوون و گیروگرفتە بنەڕەتییەكان و هەنوكەییەكانی ئەم كوردبوونە -
ئەو پڕۆژانەی لە بەردەم حكومەتی هەرێمی كوردستان دامنان -
فارس قەرەجی كورد بوون و دەوڵەتەكەیان لێ سەندن -
زللـەیەكی توند لە كورد و كوردایەتیی -
ئایا كورد و گێلیەتیی دووانەن: ئادیابین كورد ڕیسوا دەكات! -
هەولێرو قەڵای دمدم: كوردستان لەنێوان ئێرانو غەزەو جاشدا -
ڕەگو ڕیشاڵی ئیسلامییەكان پڕۆتێستانتیزمو ڕۆشنگەرییو ماسۆنیزمە زیاتر لەئیسلام (بەشی پێنجەم)
Post Comment