جێگر سەلێمان ساڵح

لە ناوچەیەک کە دەیان ملیار دۆلار داهاتی نەوت و سەرچاوەی سروشتی هەیە، خەڵک لە تاریکیدا دەژین! لە ناوچەیەک کە ٣٥ ساڵە بەڕێوەدەبرێت و وەعدەی پێشکەوتنی دراوە، هێشتا کێشەی کارەباوە گەورەترین قەیرانی ژیانی ڕۆژانەیە! کارەبا گۆڕاوە بۆ گرانترین پێداویستی لە ژیانی خێزانەکانی کوردستان، بەهۆی گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردنی ! تاریکی لە کوردستاندا شکستی تەکنیکی نییە، بەڵکو بڕیارێکی سیاسییە بۆ دەوڵەمەندکردنی مافیای جەنەراتۆر و کەسە دارەکان بە دەسەڵاتەوە!

خێزانەکانی کوردستان ڕووبەڕووی سیستەمێکی ترسناک دەبنەوە: پارەدان بۆ کارەبای حکومی کە زۆرگرانە، و پارەدان بۆ مۆلیدە و ئامێرەکانى ڕووناک کەرەوە تایبەتی کە خزمەتگوزاریەکەی خراپ و گرانە! ئەمە واتای ئەوە کە هەر خێزانێک مانگانە دوو پسوولەی کارەبا دەدات: یەکێک بۆ حکومەت بۆ کارەبایەک کە تەنها ٤-٦ کاتژمێر لە ڕۆژدا دێت، یەکێکی دیکە بۆ مۆلیدە گشتی کە ١٨-٢٠ کاتژمێری دیکەی ڕۆژ !

خێزانێکی ئاسایی لە کوردستاندا مانگانە نزیکەی ١٥٠-٢٥٠ دۆلار خەرجی کارەبا دەکات! ئەمە بڕێکی گەورەیە کە لە هەندێک وڵاتاندا تەواوی خەرجی کارەبا و ئاو و گاز و خزمەتگوزاریە گشتییەکانی دەگرێتەوە! بەڵام لە کوردستاندا، تەنها بۆ کارەبا کە تەنانەت بە بەردەوامی نایەت! لە هاویندا کاتێک گەرمی دەگاتە ٤٥-٥٠ پلە و خەڵک پێویستیان بە ئفێن کەرەوە هەیە، خەرجی کارەبا دەگاتە ٣٠٠-٤٠٠ دۆلار لە مانگێکدا!

ئایا ئەمە قبووڵکراوە؟ ئایا ئەمە دادپەروەرییە کە خێزانێک کە مووچەی ٦٠٠-٨٠٠ دۆلاری هەیە، نیوەی مووچەی تەنها بۆ کارەبا بدات؟ لە کاتێکدا کوردستان داهاتی نەوت و سەرچاوەی دیکەی هەیە کە دەبووایە بۆ دابینکردنی کارەبای بەخۆڕایی یان بە نرخێکی گونجاو بەکاربهێندرێت!

مافیای حکومەت یەکێکە لە بەهێزترین و گەندەڵترین تۆڕە ئابوورییەکان لە کوردستاندا! ئەم تۆڕە پێکهاتووە لە خاوەندارانی مۆلیدە گشتییەکان کە بە هەزاران مۆلیدە لە هەموو شوێنێک دامەزراندوون و خەڵک ناچار کردووە بەشداریان لەگەڵدا بکەن! ئەم خاوەندارانە ی ڕاستەوخۆیان بە کەسە دەسەڵاتدارەکانەوە هەیە، بۆیە کەس ناتوانێت ڕێگەیان بگرێت !

مۆلیدە گشتییەکان بە شێوەیەکی مۆنۆپۆل کاردەکەن: لە هەر گەڕەکێکدا یان گەڕەکێکی دوورەوە، تەنها یەک مۆلیدە گشتی مافی خزمەتگوزاریی هەیە و خەڵک بژاردەیان نییە! نرخەکانیش بە ئارەزووی خاوەندارەکان دیاری دەکرێن و کەس ناتوانێت ڕەخنە بگرێت! ئەگەر کەسێک ڕەت بکاتەوە بەشداری بکات، کارەبا دەبڕێت و لە تاریکیدا دەمێنێتەوە!

خزمەتگوزاریی مۆلیدە زۆر خراپە: کارەبا بەردەوام قەطع دەبێت، ڤۆلتاژ سەقامگیر نییە و ئامێرە کارەباییەکان تێکدەدات، کاتێک کێشەیەک ڕوودەدات چاکردنەوە زۆر دواکەوتووە! بەڵام خەڵک ناچارن بەرگە بگرن، چونکە بژاردەیان نییە! ئەگەر سکاڵا بکەن، کەس گوێناگرێت، چونکە خاوەندارەکان پاراستنی سیاسییان هەیە!

ئەم مافیایە ساڵانە سەدان ملیۆن دۆلار داهات دەکات لە گیرفانی خەڵکی هەژار! بەڵام هیچ باجێک نادەن، هیچ یاسایەک پەیڕەو ناکەن، هیچ ستانداردێکی تەندروستی و سەلامەتی جێبەجێ ناکەن! چونکە ئەوان پشتیوانی سیاسی و پاراستنیان هەیە!

تاڵترین لایەنی ئەم قەیرانە ئەوەیە کە دوای ٣٥ ساڵ لە دامەزراندنی هەرێم، هێشتا هیچ ستراتیژییەکی درێژخایەنی وزە نییە! هیچ پلانێکی جدی بۆ چارەسەری بنەڕەتی کێشەی کارەبا نییە! هەموو حکومەتێک کە هاتووە، وەعدەی داوە کە کارەبا چاک دەکاتەوە، بەڵام هیچیان جێبەجێ نەکراوە! ئێستا لە ٢٠٢٦دا، کێشەی کارەبا خراپترە لە هەموو کاتێک!

لە ماوەی ئەم ٣٫ ساڵەدا، دەیان ملیار دۆلار داهاتی نەوت و باج و سەرچاوەکانی دیکە بۆ کوردستان هاتووە! بەشێکی ئەو پارەیە دەبووایە بۆ دروستکردنی وێستگەی کارەبا و گەشەپێدانی شەبەکەی گواستنەوە و دابەشکردن و بەکارهێنانی وزەی نوێبوونەوە بەکاربهێندرابایە! بەڵام هیچیان نەکراوە! پارەکان چوونەتە گیرفانی گەندەڵی و پڕۆژە شکستخواردووەکان و کۆنتراتە گرانبەهاکان کە هیچیان جێبەجێ نەکراون!

بۆچی پڕۆژەکانی کارەبا شکست دەهێنن؟ چونکە تەندەرەکان بۆ کۆمپانیا دارەکان بە حزبەکان دیاری دەکرێن، نەک بۆ کۆمپانیا شارەزا و پێشکەوتووەکان. پڕۆژەکان بە نرخێکی چەند قات زیاتر لە نرخی ڕاستەقینە دەدرێن، و پاشان یان جێبەجێ ناکرێن یان بە کوالێتیی زۆر خراپ تەواو دەبن!

کێشەی کارەبا لە کوردستاندا شکستی تەکنیکی یان کەمی سەرچاوە نییە! ئەمە بڕیارێکی سیاسییە! سەرکردایەتی حکومەت باشتر دەبینێت کە دۆخی ئێستا بەردەوام بێت، چونکە سوودمەندیان لێیە! یەکەم، مافیای جەنەراتۆر کە ی بە سەرکردەکانەوە هەیە، ساڵانە سەدان ملیۆن دۆلار قازانج دەکات. دووەم، پڕۆژەکانی کارەبا دەرفەتی دزی و گەندەڵی بۆ کەسە دارەکان دروست دەکەن. سێیەم، کێشەی کارەبا بەردەوام خەڵک سەرقاڵ دەکات و ڕێگە لە بیرکردنەوە لە کێشەکانی گەورەتر وەک گەندەڵی و دیکتاتۆری دەگرێت!

ئەگەر حکومەت ویستی بێت کێشەی کارەبا چارەسەر بکات، دەیتوانی! دەیتوانی لە کۆمپانیا نێودەوڵەتییە پێشکەوتووەکان قەرز بکات و وێستگەی کارەبا بنیات بنێت. دەیتوانی لە وزەی خۆر و با و ئاو وەبەرهێنان بکات. دەیتوانی شەبەکەی گواستنەوە و دابەشکردن بەهێز بکات. دەیتوانی مافیای جەنەراتۆر بشکێنێت و سیستەمێکی دادپەروەرانە بۆ دابەشکردنی کارەبا دابمەزرێنێت!

بەڵام ئەمە ناکات، چونکە نایەوێت! چونکە دۆخی ئێستا سوودمەندە بۆ ئەوانەی لە دەسەڵاتن! بۆیە تاریکی لە کوردستاندا بڕیارێکی سیاسییە، نەک شکستێکی تەکنیکی!

با بەراوردێک بکەین لەگەڵ ناوچە و وڵاتەکانی دیکە. دوبەی کە لە چۆڵەوانییەکدایە و هیچ سەرچاوەی ئاوی نییە، کارەبای بەردەوام و بە نرخێکی گونجاوی هەیە! تورکیا کە دراوسێی کوردستانە، خەڵک تەنها ٣٠-٥٠ دۆلار لە مانگێکدا خەرجی کارەبا دەکەن! وڵاتانی خۆرئاوای ئەورووپا کە سەرچاوەی نەوتیان کەمە، کارەبای بەردەوام و بە کوالێتیی بەرز دابین دەکەن! بەڵام کوردستان کە نەوت و گاز و سەرچاوەی سروشتی فراوانی هەیە، لە تاریکیدایە و خەڵک زیاتر لە هەموو شوێنێک پارە دەدەن بۆ کارەبا!

ئەمە رەسواییەکی گەورەیە! ئەمە شەرمەزارییە بۆ سەرکردایەتییەک کە ٣٥ ساڵە باڵادەستە و نەیتوانیوە پێداویستییەکی بنەڕەتی وەک کارەبا دابین بکات! ئەمە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە سەرکردایەتیمان شکستی گەورەی هێناوە و شایستەی دەسەڵات نییە!

لە ناوچەیەکی دەوڵەمەندی نەوتدا، تاریکی بڕیارێکی سیاسییە نەک شکستێکی تەکنیکی! سەرکردایەتی حکومەت باشتری بینیوە کە دۆخی ئێستا بەردەوام بێت چونکە سوودمەندە بۆ مافیای مۆلیدە و کەسە دارەکان بە دەسەڵات! خەڵک دوو پسوولەی کارەبا دەدەن بۆ خزمەتگوزاریەکی خراپ و نەسەقامگیر! دوای ٣٥ ساڵ و دەیان ملیار دۆلار داهات، هێشتا هیچ ستراتیژییەکی درێژخایەنی وزە نییە!

کاتی ئەوە هاتووە کە داوای چارەسەری ڕاستەقینە بکەین! داوای شکاندنی مافیای مۆلیدە بکەین! داوای وەبەرهێنانی ڕاستەقینە لە وێستگەی کارەبا و وزەی نوێبوونەوە بکەین! داوای حسابدانی ئەو کەسانە بکەین کە ٣٥ ساڵە ئێمەیان لە تاریکیدا هێشتووەتەوە! چونکە کاتی ڕووناکییە، کاتی ئەوەیە لە تاریکی سیاسی و ئابووری دەرچین!