نەوەکان..لە ململانێوە بۆ تەواوکردنی یەکتری

هەندێ دەستەواژە وتراوە و بوە بە باگراوندێکی هزری و لەهۆش و ئاکاری تاک و کۆمەڵگەدا ڕەنگ دەداتەوە یەکێک لەو دەستەواژانە ململانێی نەوەکانە زۆر دەمێکە بیست ساڵ زیاترە دەمەوێت لەبارەی ئەمەوە بنوسم و بە دنیا بینیەکی ترەوە کە سروشتی ژیان وایە نەوەکان بە زنجیرەیی بەیەکەوە دەبەستێت و گۆڕانی جەستەیی و هزری لەنێواندا دروست دەبێت .

لەساڵی 2011 بوو بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی لەسەر ململانێی نەوەکان بوو چەند پرسیارێکیان لێکردم ئایا نەوەی نوێ ئینتیمای نەتەوایەتی هەیە ؟ ئایا ململانێی نەوەکان چۆنە ؟ ئەوکاتە زۆر بە دڵنیاییەوە بەرگریەکی توندمان لەنەوەی نوێ و گەنج کرد وتمان بێگومان هەستی نەتەوایەتیان هەیەو هەر نەوەیەک بەجۆرێک دەری دەبڕێت و پراکتیکی دەکات ، وتم لەگەڵ دەستەواژەی ململانێ نیم ، بەڕای من نەوەکان یەکتری تەواو دەکەن . ئەو کاتە فیدباکێکی ئەرێنی زۆرم پێگەشت کە شتێکی تازەم وتوە و بە دنیا بینیەکی جیاوەوە باسی نەوەکانم کردوە .

لە ئێستاشدا جەخت لەسەر هەمان بۆچونم دەکەمەوەو بەدەرفەتی دەزانم کە هەمو چین و توێژەکان بەیەک دەنگ پشتیوانی لە کوردانی رۆژئاوا دەکەن ئەوەی جێی سەرنج بوو گەنج و لاو بوو لە پێشڕەوی خۆ پیشاندان لەراستیدا بەدرێژایی مێژوی کورد لەشۆڕش و خەباتیشا بەشێکی زۆری بزوتنەوەی چەکداریش و سیاسیش هەر گەنج بوە .

دەستەواژەی ململانێی نەوەکان :

لەناوەڕاستی سەدەی رابردوو بەهۆی پێشکەوتن و گۆڕانکاری لە بیرکردنەوەدا ، وەک چەمکێکی دەرونی و کۆمەڵایەتی ئەم دەستەواژەیە هاتە ئاراوەو بەگشتی توێژەرانی بواری کۆمەڵناسی جیاوازی بیرکردنەوەی نەوەکان و درزی نێوان نەوەکانیان باسکرد .

ئەمە تێڕوانینی زۆربەی توێژەرانی کۆمەڵناسی بوو بەڵام بەپێی زۆر سەرچاوە وتەیەک بۆ جۆج ئۆرۆیل دەگەڕێنرێتەوە کە دەڵێت :

هەموو نەوەیەک خۆی بەزیرەکتر لەنەوەی پێش خۆی دەبینێت و بە حەکیم تر لەنەوەی دوای خۆی .

باسکردنی درزی نێوان نەوەکان لەناوەڕاستی سەدەی رابردوو بەهۆی ئەوەوە بوو نەوەی پێشوو پابەند بوو بە رێکارە باوەکانی کۆمەڵ و نەوەی تازەی چالاک و سەردەمێکی تر رای وابوو پێویستە ئەو رێکارانە و شێوازەی ژیان بگۆڕێن لەبەر ئەوەی بۆسەردەمی ئەمان ناگونجێ . بێگومان گۆڕانکاری لە بواری تەکنەلۆژیا و هەروەها ژینگەی جیاوازی رۆشنبیری وکۆمەڵایەتی وسیاسی هەمووی کاریگەری لەسەر بیرکردنەوەو شێوازی ژیان هەیە ، زاناکانی ئەو بوارە زۆریان لەوکاتانەدا باسی ململانێی نەوەکانیان کردوە کەلێرەدا جێی ئەو هەموو باسە نابێت .

بەڵام ئەوەی زۆر سەرنج راکێش بوو بەلامەوە ئەم رستەیەیە کە دەڵێت یان وتراوە :

ئەم نەوەیە بەنازن و بەکەڵکی هیچ نایەن .

کەئەمەت بەرچاو دەکەوێت واهەست دەکەیت ئێستا وتراوە بەڵام بە قسەی زۆربەی سەرچاوەکان ئەم ڕستەیە لەسەر دیواری سەردەمی فیرعەونی و بە هیرۆگرافی نوسراوە .

کەواتە درزی نێوان نەوەکان لەزۆر زووەوە هەیە و هی ئێستا نیە .

تایبەتمەندی نەوەکان

بێگومان لەرووی تیۆری و شیکردنەوەی بوارەکانی کۆمەڵناسی و فەلسەفی زۆری دەوێت لەبەر ئەوە هەنگاوە کرداریەکان باس دەکەین کە ئەم درزە بچوک بکاتەوە .

بەپێی دابەشکردنی سەردەمی ئێستا نەوەکان بە پێی تەمەن بریتین لە

1946_1964 بە نەوەی boomers

Gen x 1965_1980

Gen y 1981 _1996

Gen z 1997_ 2012

Gen alpha 2013_

نەوەی بومەرز یان الگفرە : لەدوای جەنگی یەکەوە دانراوە ناوەکەی بەهۆی زۆری لەدایک بوانەوە ، ئەم نەوەیە پابەندن بە رێکارە باوکان و پارێزگارن لە نەریتەکان.

نەوەی جێن ئێکس : ئەم نەوەیە لە نێوان نەوەی توفرەت و نەوەی دوهەزارەیەو سەرەتای تەکنەلۆژیا و بەنەوەی تەلەفزیۆن دادەنرێن و هاوسەنگی دەکەن لەنێوان کارو ژیانا و بەسەربەخۆیی تایبەتمەندن .

نەوەی جێن وای : ئەم نەوەیە دووهەزارەیە نەوەی تەکنەلۆژیا و ئینتەرنێتە بە داهێنان ناسراوە

نەوەی جێن زێت : نەوەی تەکنەلۆژیا ی ژمارەیی سەردەمی سۆشیال میدیا شارەزایی و بەهرەی تەکنەلۆژیای باشیان هەیە ، بەوە ناسراون درک بە پرسە کۆمەڵایەتیەکانی وەک دادپەروەری و یەکسانیخوازیەکان دەکەن .

جێن ئەلفا : لە2010 دەست پێدەکات تا ناوەڕاستی 2020 واتە بۆ ئەو دابەشکاریە هەرچەند 2013 لەزۆر خشتەدایە بەڵام ئەم نەوەیەیە هەر لە لەدایک بونەوە ئایپاد و تەکنەلۆژیای لەبەر دەستە ، هاوڵاتی ڕەسەنی ژمارەیین و زیرەکن و لە ڕوی دیموگرافیاوە هەمەجۆرن ، پەتای کرۆنا بەشێکە لە مناڵیان .

کەواتە : نەوەکان کارلێکێکی سروشتی و ئاسایی نێوان کەس و سەردەمەکەیەتی و ڕەنگدانەوەی ئەو سەردەمەیە تیای دەژی بەهەموو ئەو ژینگە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ەوە بەڵام لەهەموو زاڵتر هۆکاری تەکنەلۆژیا یە تەنانەت نەوەکان بە تەکنەلۆژیاوە ناو دەنرێت وەک نەوەی تەلەفزیۆن ، نەوەی ئینتەرنێت ، نەوەی ئایپاد .

چی بکەین بۆ کەمکردنەوەی ئەم درزانە بەتایبەت ئێمەی کورد ئەم سێ تێبینیە بەگرنگ دەزانم :

1_ پێش هەموو شت ئەوەی لە کورددا ئاسایی نەبوەو مایەی نیگەرانیبوە ئەوە بوە بە سروشتی قۆناغەکانی ژیانی نەبڕیوە بەڵام ئێستا ئەوە کەمتر بوەتەوە نەوەی تەکنەلۆژیا لەگەڵ گۆڕانکارییەکاندا دەڕۆن ، ئەمە خاڵێکی ئیجابیە .

2_ ئەوەی ئەمڕۆ نەوەی کۆنە رۆژێک نەوەی نوێ بوە .

ڕوبەڕوی جیاوازیەکان بوەتەوە بەڵام بەشێوازی جیاواز لەبەر ئەوە درک کردن و هەستکردن بە بەرپرسیارێتی زیاترە

.

3_ لە شۆڕشەکانی کورددا بەدرێژایی مێژوو گەنج و لاوەکان پێشەنگ بوون ، سەیری ئاماری شەهید و سەرکردەو فەرماندەکان بکەن . هەروەها سەیری بواری هونەر و ئەدەب بکەن دڵدار لەتەمەنی چەندا ئەی رەقیب هۆنیوەتەوە ….

ئەوەی خاڵی جەوهەریە بەکورتی .

_ نەوەی نوێ ، تەکنەلۆژیا بەکار دەهێنن بە شێوەی بەر بڵاو ” لەراستیدا نەوەی پێشوو ش کە خوێندەوارن بەکاری دەهێنن ” ، ئەمە ترس و دڵەڕاوکێی لای دایکان باوکان … دروست کردوە کەبەهۆیەوە نەوەی نوێ توشی هەڵە یان زیانی تەندروستی ببن .

_ جاران لە ئێوارەوە ئەندامانی خێزان لەماڵەوە بوون ئەگەر سەردانێکیان بکردایە بە خێزانی بوو ئێستا شەو هۆکاری راکێشانی گەنجانی هەیە بۆ دەرەوەی خێزان و ماڵ ، ئەمەش ترس دروست دەکات لەبەر سەلامەتی ی توش بوون بەهەڵە .

_ فراوان و نەناس بەهۆی سۆشیال میدیاوە تۆڕی ترس دروست دەکات .

هەنگاوەکان

_ دانپیانان بەیەکتردا بەتواناو تایبەتمەندی یەکتر .

_ جیاوازیەکان بکەن بەبنەمای لەیەک نزیک بوونەوە نەک دورکەوتنەوە .

_ ناونانی نەوەکان و شانازی بە کاتی خۆی ئاساییە بەڵام تکایە با جیلی ئاڵتونی پێی وانەبێت ئاڵتونی عەیارە بیست و چوارەو جێی هیچ نابێتەوە

نەوەی تەکنەلۆژیا ش گاڵتە بە توانای ئەونەوەیە نەکەن.

_ هەر زەمانە تایبەتمەندی خۆی هەیە . پێویست بەترس ناکات لەگۆڕانکاری ،تایبەتمەندیەکانی نەوەی نوێ کەلەگەڵ نەوەی پێشوو نایەتەوە زەرەری نیە پێویست بە بەرپەرچدانەوەی ناکات .

_ زمان و کرداری توند واز لێبهێنرێت ، زمانی دیالۆگ و لەیەکتر گەشتن بەکاربێت .

_ کاری پێکەوەیی .

_ گەڕان بەدوای خاڵی پۆزەتیفی یەکتری.

_ گەڕان بەدوای پردی .

_ هەر نەوەیەک باسی نەوەی خۆی زۆر بە شێوەیەک نەکات ئەو هەمو شتێکی راستەو ئەوی تر هەموی هەڵەیە ، دەبێت ئەمە بەوریاییەوە مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.

_ نەوەی پێشوتر بە حوکمی ئەزمون و سۆز و … دەبێت دەستپێشخەر بن بۆ ئەوەی پردێک دروست بکەن لە نێوانیاندا پێش هەموو شت ڕۆڵ دان ، بەبایەخەوە باسکردن ، دیالۆگ.

_ پێویستە دامەزراوەکان بەرنامەی چڕیان بۆ گەنجان

هەبێت .

_ وەنەبێت ئەم نەوەیە کەبەو قۆناغانەی پێشودا نەڕۆشتوە هیچ لەبارا نەبوە لەوانەیە باشتری بکردایە .

_ نەوەی پێشوو کەباسی خۆی دەکات زۆربەی باسەکانی باسی کاتی گەنجیەتی ئیتر بزانن کە توانای گەنج چۆنە .

ئێستا..

ئەم بابەتە بابەتی ژیانە بابەتی تا ک و خێزان و کۆمەڵگە یە ، هەموان دەگرێتەوە ، قسەی زۆر توێژینەوەی زۆر هەڵدەگرێت بەڵام بۆ ئێمە

دەرفەتێکی زێڕینە لەم هەل و مەرجەی ئێستا بەستەڵەکی نێوان نەوەکان بشکێت پردێکی دروست بنیات بنرێت و ململانێی نەوەکان بگۆڕێت بۆ قۆناغێکی تازە قۆناغی یەکتر تەواو کردن .