فەرمانگەی میدیا و زانیاری: دوای 20 ساڵ ماددەی 140 جێبەجێ نەکراوە

-

ئەمڕۆ دووشەممە 2ـی شوباتی 2026، لە راگەیەندراوێکدا فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان، ێکی گشتگیر و دۆکیومێنتاریی لەسەر ئاستەنگەکانی بەردەم جێبەجێکردنی مادەی 140ی دەستوور بۆ ساڵانی (2005-2025) بڵاو کردەوە.

فەرمانگە دەشڵێت: ەکە ئەو پێشێلکارییە یاسایی و مرۆییانە ئاشکرا دەکات، کە لەو ناوچانە بەرامبەر بە کورد ئەنجام دەدرێن.

ئامارەکانی دوای 16ـی ئۆکتۆبەری 2017

بەگوێرەی ەکە، رووداوەکانی 16ـی ئۆکتۆبەر تەنیا گۆڕانکاریی سەربازی نەبوون، بەڵکوو کارەساتێکی مرۆیی و ئیدارییان بەدوای خۆیاندا هێناوە، بەتایبەت لە قەزای دووزخورماتوو کە ئامارەکان بەم شێوەیەن:

* 15 شەهید و 115 بریندار لە ریزی هاووڵاتیانی مەدەنی.
* 3150 ماڵی هاووڵاتیانی کورد تاڵان کراون.
* 530 خانوو و دوکانی کورد سووتێنراون یان تەقێنراونەتەوە، لەگەڵ سووتاندنی 21 کارگە و قوتابخانە.
* زیاتر لە 53 هەزار کەس لەو قەزایە ئاوارە بوون.
* تەعریبی سپی و گۆڕینی دیمۆگرافیا لە رێگەی ئیدارە و کشتوکاڵەوە

ەکە ئاماژە بە ستراتیجێکی نوێ دەکات بۆ گۆڕینی ناسنامەی ناوچەکان “تەعریبی ئیداری”، لەوانە:

داگیرکردنی پۆستەکان: گۆڕینی 10 پۆستی باڵای ئیداری لە کەرکووک و 10 پۆستی دیکەی لە شنگال کە پشکی کورد بوون و پێدانیان بە پێکهاتەکانی دیکە.

کێشەی زەوی و زار: زیندووکردنەوەی گرێبەستە کشتوکاڵییەکانی سەردەمی بەعس و هێنانی عەرەبی هاوردە بۆ سەر زەویی جوتیارانی کورد لە کەرکووک، داقووق و سەرگەڕان.

فۆرمی خۆراک و ناسنامە: هەوڵدان بۆ گواستنەوەی فۆرمی خۆراک و ناسنامەی هەزاران خێزانی عەرەب بۆ ناو کەرکووک.

شکستی دارایی و بەڵێنە سیاسییەکان

ەکە وردەکارییەکی دارایی دەخاتە روو؛ هەرچەندە بڕیار بوو بودجەیەکی بەرچاو بۆ قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەوتووان تەرخان بکرێت، بەڵام؛ لە ساڵانی 2014، 2015 و 2018 تا 2021، حکوومەتی عێراق “سفر” دیناری بۆ ئەم ماددەیە تەرخان کردووە. کۆی ئەو پارەیەی لە ماوەی 20 ساڵدا خەرج کراوە (2.08 تریلیۆن دینار)، بەراورد بە قەبارەی زیانەکان و ژمارەی ئەو 118 هەزار دۆسیەیەی چاوەڕێی یەکلاییکردنەوە دەکەن، زۆر کەمە.
رۆڵی نێودەوڵەتی و بڕیارە یاساییەکان

ەکە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە نەتەوە یەکگرتووەکان (UNAMI) لەنێوان ساڵانی 2007 بۆ 2017 چەندین پێشنیاز و یان هەبووە، بەڵام جێبەجێ نەکراون. لە هەمان کاتدا، ەکە جەخت لە بڕیارەکانی دادگای فیدراڵی ژمارە 113ـی ساڵی 2017 و 71ـی ساڵی 2019 دەکاتەوە، کە رێگرییان کرد لە هەوڵە یاساییەکان بۆ هەڵوەشاندنەوەی ماددەی 140 و دووپاتیان کردەوە، ماددەکە تا جێبەجێکردنی دوا قۆناغی (راپرسی) بەزیندوویی دەمێنێتەوە.

ئەم ەی فەرمانگەی میدیا و زانیاری دەیسەلمێنێت کە مادەی 140 تەنیا دەقێکی دەستووری نییە، بەڵکوو کێشەی نیشتەجێبوون، مێژوو و ناسنامەی نەتەوەییە.