بۆ فەڵەستینیەكان باڵا دەستترن لە كورد لە وڵاتانی ڕۆژئاوا

فەڵەستینییەكان لە وڵاتانی دەرەوە باڵادەستتر و چالاك تر و بە بەرهەمترن لە كورد. فەڵەستینییەكان ملیۆنان خەڵكی وڵاتانیان هێنایە سەر شەقامەكانی دونیا، كەچی كورد بە تەنیا ڕێگای شەقامەكانی گرتووە و كەم خەڵكی بێگانە لە گەڵمان بەشدارن! لەم ە دوو هۆكاری سەرەكیی باس دەكەم. هۆكارێكیان ئەو عەقڵیەتەیە لە نێو كورد بارگاویە بە نەخۆشیی و گرێی دەروونیی، كە مرۆڤی كوردی لاواز كردووە. هۆكاری دووەمیش پەیوەستە بە دەستەڵاتی هەرێمی كوردستان و گەندەڵییەكی زۆر قێزەون.

نیو سەدە زیاترە، عەقڵیەت و دەروونی كورد وا ڕاهێنراوە، كە لە ناخەوە مرۆڤێك بێت هەمیشە گلەیی و گازەندە بكات لە هەموو شتێك. وا ڕاهێنراوە، كە بێ بەختە و هەمیشە چارە ڕەشە و هەزاران ساڵە ژێر دەستەی دوژمنانە (كە وانیە). تەنانەت شڤان لە گۆرانی ‘كینە ئەم، كە شیعری جگەرخوێنە‘ دەڵێ “چەند هەزار ساڵن، كوردستانا مە، پەرچەم پەرچەمە بندەستێ دوژمن!” ئەمە وێڕای ئەوەی ئەم گۆرانیە “شیعرە” درۆیەكی شاخدارە، دەتوانین بڵێین ڕێك پێچەوانەكەی ڕاستە، چونكە كوردستان بە درێژایی مێژوو لە ژێر حوكم و فەرمانی كورد خۆی بووە. جگە لە هەندێك حاڵەت نەبێت كە تیایدا كورد یەك دەوڵەتی بەهێزی هەبووە، بۆ ماوەی سەدان ساڵ، كوردستان لە ژێر دەستی چەند ئەمارەتێكی كورد خۆی بووە و بێگانە لە سەر خاكی كورد بوونی نەبووە، بەڵكو گرێبەستی سیاسیی ئەم ئەمارەتانە لە گەڵ دەوڵەتی عوسمانیی و سەفەویی بوو. تەنها دوای ڕوخانی عوسمانییەكان، لەم سەد ساڵەی دواییە، كوردستان بە سەر پێنج وڵات دابەشكرا و بۆ یەكەم جار بێگانە بە كورد دەستی درێژ كردە سەر خاكی كورد. ئەگەر نا پێشتر، هەر لە ژێر حوكمی میر-ڕەوایی كورد بووە.

عەیبی گەورە ئەوە بووە، كورد چەندین دەستەڵاتی جیا بووە بە یەكتری، وەك ئەمڕۆی پارتی و یەكێتی. ئەم كڕوزانەوە و نوزە نوزە منداڵانە و كۆیلانەیە، ئەو كەسانە هێنایانە نێو كورد كە پێیان دەگوترێ ڕۆشنبیری چەپ، ڕۆشنبیری سیكولار و ئەوانەی خاڵین لە مەعریفەتی قووڵ و پتەو و فراوان. ئەمەش ڕێك ئەوەیە كە دوژمنانی كورد دەیانویست لە كورد بیبینن، بۆ ئەوەی كورد، هەمیشە هەست بكات خۆی هیچ نیە، بێ مێژووە، ئیسلام چەوساندوویەتیەوە، هەمیشە ژێر دەستەی تورك و فارس و عەڕەب بووە. كاتێكیش مرۆڤ بەم شێوازە بیر بكاتەوە، ئەم باوەڕە لە ناخیا جێگیر بوو، دەبێتە مرۆڤێكی لەرزۆك و بێ متمانە و بێ باوەڕ بە خۆ. ئیتر دەكەوێتە گومان و لاوازیی و ڕەشبینیی لە هەموو شتێك! لە لایەك ڕقی لە خۆی دەبێتەوە، لە لایەكیتریشەوە، لە گەڵ ئەوی تری هاوزمانی خۆی، توشی گیرۆدە و پەرتەوازەیی و ناحەزیی دەبێت. ئایینیش كە وزە بەخشە بە مرۆڤ، لێی مەحڕوم دەبێت، چونكە بە ئایینی بێگانەی تێدەگات. ئەمە هۆكاری یەكەمە، كە كاریگەریی لە سەر كوردی هەندەرانیش جێ هێشتووە.

هۆكاری دووەم، كورد لە هەندەران بێ ساحێبە. هەرێمی كوردستان كە وڵاتێكی دەوڵەمەندە و پارەیەكی زلی سەدان ملیار دۆلاری هەیە، ئەم پارەیە بۆ پێشخستن و بوژانەوەی كورد بە كار نەهێنراوە. بەڵكو چەند كەسێكی نا بەرپرس و خاڵی لە هەستی نەتەوایەتیی كورد، ئەم پارانەیان تەڕاتێن كردووە و بە نێو بانكەكانی دونیا پەرتوبڵاویان كردووە. نوێنەرایەتیەكانی حكومەتی هەرێم، هیچ ڕۆڵێكیان نیە بۆ كۆكردنەوە و بەڕێوەبردن و پێشخستنی ڕەوەندی كورد لە هەندەران. بەڵكو بە پێچەوانەوە، بوونەتە نوسینگەی بازرگانی و پارە سپی كردنەوە. یەكێكیان بە سەدان ملیۆن دۆلاری لە ژێر دەستە و بازرگانی پێوە دەكات، كەچی ڕەوەندی كورد لەو وڵاتە خاوەنی هیچ نین، هەژارترین ڕەوەندی نێو میللەتانی ئەو وڵاتەن و نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێم تەقەی سەری دێت. كورد بە گشتیی، لە ڕووی داراییەوە هەژارن و زۆرینەیان كاسبكارن. بە هۆی نەبوونی بنكە و دامودەزگای پێویست، بۆ پاراستنی شوناس و كەلتور و كەلەپوری كورد، منداڵەكانیان، بێ بەشبوونە لە خوێندنی زمان و زانست بە زمانی دایك، لە ڕووی زانین و مەعریفەتی پەیوەست بە كوردستانیش بێ بەشن.

كورد حەماسەت و غیرەتیان زۆرە بۆ كوردایەتیی و خاوەن سۆزێكی بڵێسەدارن، بەڵام هەست و سۆز بە تەنیا بەس نیە بۆ گەڕدانی وزە و توانای ڕۆڵەكانی كورد لە هەندەران، بەرەو خزمەتكردنی دۆز و پرسەی كورد و ڕەوەندی كورد خۆی، بۆ داهاتووێكی پڕشنگدار و گەش بۆ كوردستان. ئەم گەندەڵیەی دەستەڵاتی هەرێم و نوێنەرایەتییەكانیان لە وڵاتانی دونیا، گەلی كوردی لاواز كردووە و بێ پەلوپۆی كردووە. وێڕای ئەمەش، بە هۆی سەرقاڵی دایكان و باوكان بە كاسبكاریی و فشارەكانی ژیان، وەچەی نوێ لە هەندەران بەرەو توانەوەی حەتمی دەڕۆن و لە دەست كوردستان دەچن. ئەمەش جێگای داخە، چونكە میللەتی كورد وێڕای ئەوەی خەڵكێكی باش و بە وەفان، پڕ سۆز و خۆشەویستین بۆ كوردستان، دڵ ناسك و هەستیاریشن، ئەمەش وایكردووە، لە بەرامبەر گەندەڵیی و بێ شعوریی و هیچوپوچیەتی دەستەڵات تەواو بێ هیوا و بێ متمانە بن! ئەمەش ڕەوەندی كوردی لاواز كردووە و یەكی پتەو و توند و تۆڵ لە نێوانیان نیە.

لە بەر ئەمە، كورد تەنیا خۆی، بەو هەستە كوردایەتییە جوانەی كە هەیانە، بۆ بەرگریكردن لە ڕۆژئاوای كوردستان، ڕژانە سەر شەقامەكانی دونیا. بەڵام لە ڕووی گەڕدانی ئەوانیتری بێگانە بینیمان، فەڵەستینییەكان بە ملیۆنان خەڵكیان هێنایە سەر شەقام، بەڵام كورد نەیتوانی، چونكە ئەوانەی كراون بە كاربەدەست و بەرپرس و خاوەن دامودەزگا، پارەی كورد بۆ خۆشگوزەرانی خۆیان تەڕاتێن پێدەكەن و ڕەوەندی هەژاری كوردیش هەر ئەوەندەی پێدەكرێت و هەر ئەوەندە تاقەتەی هەیە.

ساڵی 2019، كۆمەڵێك پڕۆژەم پێشكەش بە سەرۆك بارزانی كرد، لە نێویان پڕۆژەیەك بوو بۆ كوردانی هەندەران ئێستا ناوی نراوە دیاسپۆڕا. دوای چەند ساڵێك جەنابیان فەرمانی دا ئەم پڕۆژەیە بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە، شیفا بارزانی كرا بە سەرپەرشتیكاری ئەم پڕۆژەیە و ئێستا چەند ساڵێكە لە ئارا دایە. بەڵام بە داخەوە، ئەو نەخشە و پلانەی بۆ ئەم پڕۆژەیەم دانابوو، بە هیچ شێوە پەی پیا نەبرا و بەرجەستە نەبوو. ئەوەی تر، تەنها كۆبوونەوەی خەڵكانێكی زۆر بوو لە هوتێل و چێشتخانەكانی شارەكانی ئەمریكا و ئەوروپا، تەڕاتێنكردنی دەیان گەر نەڵێین سەدان ملیۆن دۆلار بوو، لە بێ هودەیی و بە فیڕۆدان. بۆ نمونە ساڵی 2024، لە شاری بەرلین بۆ ماوەی هەفتەیەك، دوو هوتێل بە كرێگیران و نزیكەی 400 كەس لە دونیا بانگهێشت كرا بوون، كە میوانە دوورەكان، پلیتی فڕۆكەیان بۆ كڕدرا بوو. كەچی بەرهەم و لێكەوتەی ئەم كۆبوونەوە و كۆبوونەوەكانی تری ئەوروپا و ئەمریكا هیچ نەبوو و هیچ نەكرا. ئەم پڕۆژەش، تەنها بووە كۆبوونەوەیەكی ئاهەنگییانەی پارتییەكان و نەكرا بە كۆبوونەوەی هەموو چین و توێژەكانی كورد لە هەندەران.